Адами капиталды дамытудағы таланттарды басқару: халықаралық және Қазақстандық тәжірибе

Зерттеудің өзектілігі білім экономикасы жағдайында мемлекеттердің Тұрақты экономикалық дамуы мен бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етудегі адами капиталдың рөлінің артуына байланысты. Жаһандық тәжірибеде таланттарды басқару еңбек өнімділігін арттырудың және білікті кадрларды ұстап қалудың стратегиялық құралы ретінде қарастырылады, алайда дамушы экономикаларда, соның ішінде Қазақстан Республикасында таланттарды басқару практикасы мен макроэкономикалық нәтижелер арасындағы өзара байланыс жеткілікті зерттелмеген күйінде қалып отыр.

Зерттеудің мақсаты ҚР Еңбек нарығының статистикалық көрсеткіштерін талдау және олардың еңбек өнімділігімен байланысын бағалау негізінде адами капиталды дамытудағы таланттарды басқарудың рөлін анықтау болып табылады.

Зерттеудің өзіндік ерекшелігі Макроэкономикалық модельдеу құралдарын адами капиталдың экономикалық нәтижелерге қосқан үлесін сандық өлшеуге мүмкіндік беретін басқару тәжірибелерін талдауға бейімдеудің әдістемелік тәсілінде жатыр.

Зерттеу әдістеріне уақыт қатарларының экономикалық-статистикалық талдауы, жұмыспен қамту көрсеткіштері мен жұмыс күшінің білім беру құрылымының корреляциялық талдауы және таланттарды басқару факторларының ЖҚҚ динамикасына әсерін бағалау үшін сызықтық регрессиялық модель құру кіреді. Эмпирикалық база ҚР Ұлттық статистика бюросының 2018-2024 жылдарға арналған ресми статистикасы негізінде құрылған.

Зерттеу нәтижелері халықты ресми жұмыспен қамтуға тарту, кәсіптік білім беруді дамыту және еңбек өнімділігінің өсуі арасындағы тұрақты оң байланыстың болуын көрсетеді. Сонымен бірге жастар жұмыссыздығы мен адами капиталды пайдалану тиімділігі арасындағы теріс тәуелділік анықталды. Нәтижелер еңбек нарығындағы құрылымдық өзгерістер экономикалық нәтижелермен тікелей байланысты екенін растайды.

Зерттеудің қорытындылары таланттарды тиімді басқару адами капиталды дамыту мен еңбек өнімділігін арттырудың негізгі факторы болып табылатынын көрсетеді. Кәсіптік білім беруге Инвестициялар, жастар жұмыссыздығын төмендету және ресми жұмыспен қамтуды нығайту Мемлекеттік саясаттың стратегиялық бағыттары болып табылады.

1. Pasban, M., Nojedeh S.H. A Review of the Role of Human Capital in the Organization. // Procedia - Social and Behavioral Sciences. - 2016. - 230. - 249-253. - https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.09.032.

2. Gallardo-Gallardo E. The meaning of talent in the world of work. In Global Talent Management; Taylor&Francis Group: Abingdon, UK. - 2018. - pp. 33-58.

3. Gallardo-Gallardo E., Thunnissen, M., Scullion H. Talent management: Context matters. // International Journal of Human Resource Management. - 2019. - 31. – 457-473. - https://doi.org/10.1080/09585192.2019.1642645

4. Haslberger A., Vaiman V. Self-initiated expatriates: A neglected source of the global talent flow. In Talent Management of Self-Initiated Expatriates: A Neglected Source of Global Talent; Palgrave Macmillan. - London, UK, 2013. - 1-15рр.

5. Gooderham P.N., Mayrhofer W., Brewster C. A framework for comparative institutional research on HRM. // International Journal of Human Resource Management. - 2019. -30. - 5-30. - https://doi.org/10.1080/09585192.2018.1521462

6. Malik F., McKie L., Beattie R., Hogg G. A toolkit to support human resource practice. // Personnel Review. - 2010. - 39. - 287-307. - https://doi.org/10.1108/00483481011030502

7. Farashah A., Blomquist T., Al Ariss A., Guo G.C. Perceived employability of skilled migrants: A systematic review and future research agenda. // International Journal of Human Resource Management. - 2023. - 34. - 478-528. - https://doi.org/10.1080/09585192.2022.2099226

8. Sumarni M. Pengaruh employee retention terhadap turnover intention dan kinerja karyawan. // Akmenika Jurnal Manajemen dan Bisnis. - 2011. - 8. - 20-47.

9. De Vos A., Dries N. Applying a talent management lens to career management: The role of human capital composition and continuity. // International Journal of Human Resource Management. - 2013. - 24. - 1816-1831. - https://doi.org/10.1080/09585192.2013.777537

10. Kontoghiorghes C. Linking high performance organizational culture and talent management: Satisfaction/motivation and organizational commitment as mediators. // International Journal of Human

11. Thunnissen M., Boselie P., Fruytier B. A review of talent management:’infancy or adolescence?’// International Journal of Human Resource Management. - 2013. - 24. - 1744-1761. - https://doi.org/10.1080/09585192.2013.777543

12. Pawar A., Cahyono B.T., Indrati K., Siswati E., Loupias H. Validating the effect of talent management on organisational outcomes with mediating role of job empowerment in business. // International Journal of Learning and Intellectual Capital. - 2022. - 19. - 527-547. - https://doi.org/10.1504/IJLIC.2022.126297

13. Afram, J.N.; Manresa A.; Mas-Machuca M. The impact of employee empowerment on organisational performance: The mediating role of employee engagement and organisational citizenship behaviour. // Intangible Capital. - 2022. - 18. - 96-119.

14. Kim S.Y., Fernandez S. Employee empowerment and turnover intention in the US federal bureaucracy. // American Review of Public Administration. - 2017. - 47. - 4-22. - https://doi.org/10.1177/0275074015583712

15. BAYER & Necmiye The Mediating Role Of Talent Management In The Effect Of Human Resources Practices On Career Satisfaction," Eurasian Academy Of Sciences Social Sciences // Journal Eurasian Academy Of Sciences. - 2025. - vol. 58(58). - p. 68-87

16. Iskendirova S., Zharov E., Zhulamanova D. Talent Management in Public Administration of the Republic of Kazakhstan: Challenges and Prospects // Public Administration and Civil Service. - 2024. - № 1(88). - С. 48-63. - DOI: 10.52123/1994-2370-2024-1202. - URL: https://journal.apa.kz/index.php/path/article/view/1202

17. Kadyrbekova U.A. Prospects for the use of the concept and methods of talent management in the practice of public service (on the materials of the Republic of Kazakhstan) // Revista ESPACIOS. - 2017. - Vol. 38. - №48. - P.19. - URL: https://www.revistaespacios.com/a17v38n48/a17v38n48p19.pdf

18. Жуламанова Д. Б. Управление талантами как инструмент формирования человеческого капитала [Электронный ресурс] // Вестник университета «Туран». [web-сайт]. - 2022. - URL: https://vestnik.turan-edu.kz/jour/article/view/2839 (дата обращения: 14.02.2026)

19. Амантаева Р. К. Управление талантами как фактор повышения эффективности компаний [Электронный ресурс] // Central Asian Economic Review // [web-сайт]. - 2023. - URL: https://caer.narxoz.kz/jour/article/view/808 (дата обращения: 14.02.2026)

20. OECD. (2019). OECD Skills Strategy 2019: Skills to Shape a Better Future. Paris: OECD Publishing. [Электронный ресурс] // [web-сайт]. - https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2019/05/oecd-skills-strategy-2019_g1g9ff20/9789264313835-en.pd

21. Cedefop, & Centre for the Development of Information on Continuing Training (Centre Inffo). (2023). Vocational education and training in Europe – France: system description. In Cedefop, & ReferNet. (2024). Vocational education and training in Europe: VET in Europe database – detailed VET system descriptions [Database]. [Электронный ресурс] // [web-сайт]. - https://www.cedefop.europa.eu/en/tools/vet-in-europe/systems/france-u3Cedefop.

22. World Economic Forum. (2025). Future of Jobs Report. (2025). [Электронный ресурс] // [web-сайт]. - https://reports.weforum.org/docs/WEF_Future_of_Jobs_Report_2025.pdf

23. Трапицын С. Ю., Покровская Н. Н. (2024). Возможности и риски управления талантами: опыт успешных компаний. // Лидерство и менеджмент. - 11(3). - 865–886. - DOI: 10.18334/lim.11.3.121413

24. Данные Бюрo национальной статистики Агентства пo стратегическому планированию и рефoрмам Республики Казахстан [Электронный ресурс] // [web-сайт]. - URL: http://www.stat.gov.kz (дата обращения: 14.02.2026)