Қазақстандағы жастардың жұмыспен қамтылуы: еңбек нарығының сын-қатерлері және даму бағыттары

Зерттеу мақсаты – жастарды жұмыспен қамтудың ағымдағы жай-күйін талдау және жастар еңбек нарығындағы сын-қатерлерді анықтау негізінде жастарды жұмыспен қамтуды қамтамасыз етудің іске асырылып жатқан шараларын жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу.

Әдіснамасы – зерттеу аясында жастарды жұмыспен қамту мәселесін жан-жақты зерделеуді қамтамасыз ететін талдау және синтез әдістері, сондай-ақ салыстырмалы-салғастырмалы әдіс қолданылды. Талдау және синтез әдістері статистикалық көрсеткіштерді жүйелі зерделеуді жүзеге асыруға, Қазақстан Республикасының Еңбек нарығының жастар сегментінің дамуының негізгі үрдістері мен заңдылықтарын анықтауға мүмкіндік берді. Салыстырмалы-салғастырмалы әдіс ұлттық контексте жастар еңбек нарығын дамытудың жалпы заңдылықтарымен қатар, өзіндік ерекшеліктерін де анықтауға мүмкіндік берді.

Зерттеудің бірегейлігі / құндылығы – бұл зерттеудің маңыздылығы жаһандық трендтер, ұлттық ерекшеліктер және үздік халықаралық тәжірибелер призмасы арқылы Қазақстандағы жастардың жұмыспен қамтылу мәселесін кешенді түрде талдауда жатыр. Зерттеу демографиялық болжамдарды, экономикалық күрделілік индексін және инновациялық әлеуетті адами капитал мен тұрақты даму саласындағы стратегиялық шешімдердің негізін құрай отырып, жастарды жұмыспен қамту контекстіне интеграциялайды.

Зерттеу нәтижелері – Қазақстанның жастар еңбек нарығын талдау 2024 жылы жұмыссыздық деңгейінің 3,1% - ға дейін төмендеуіне қарамастан, жастардың біліктілігі мен нарық қажеттіліктері арасындағы теңгерімсіздікті, экономиканың күрделілігінің төмендігін және жоғары технологиялық секторлардағы "зияткерлік әлеуеттің сыртқа кетуін" (brain drain) қоса алғанда, құрылымдық проблемаларың әлі де өзектілігін айқындап көрсетті.

1. World Population Prospects [Электронный ресурс] // United Nations, Department of Economic andSocial Affairs [web-портал]. – 2019. – URL: https://population.un.org/wpp/ (дата обращения: 18.01.2025)

2. Поколение Z выходит на рынок труда: какой мир они построят [Электронный ресурс] // Научно-исследовательский центр «Молодежь» [web-портал]. – 2024. – URL: https://eljastary.kz/ru/news/19811/ (дата обращения: 20.04.2025)

3. Welcome Gen Beta [Электронный ресурс] // McCrindle [web-портал].– 2025. – URL: https://mccrindle.com.au/article/generation-beta-defined (дата обращения 03.02.2025 г.).

4. Digital Skills Crisis [Электронный ресурс] // House of Commons, Science and Technology Committee[web-портал]. – 2016. – URL: https://publications.parliament.uk/pa/cm201617/cmselect/cmsctech/270/270.pdf (дата обращения: 03.05.2024)

5. Фридман М. Капитализм и свобода.- М.: Экономика и финансы, 2024. - 304 с.

6. Кейнс Дж. М. Общая теория занятости, процента и денег. - М.: ЗАО «Бизнеском», 2013. - 408 с.

7. Lisa Kahn. The Long-Term Labor Market Consequences of Graduating from College in A Bad Economy [Электронный ресурс] // Elsevier [web-портал]. – 2010. – URL: https://ideas.repec.org/a/eee/labeco/v17y2010i2p303-316.html (дата обращения 12.10.2024 г.).

8. O'Higgins N. (2021). Youth Unemployment and Employment Policy: A Global Perspective [Электронный ресурс] // Stanford Law School, John M. Olin Program in Law & Economics Working Paper Series [web-портал]. – 2017. - URL: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3019316 (дата обращения 01.11.2022 г.).

9. Neumark, D. «The effects of minimum wages on employment». [Электронный ресурс] // FRBSF Economic Letter, Federal Reserve Bank of San Francisco [web-портал]. – 2015. - URL: https://ideas.repec.org/a/fip/fedfel/00077.html (дата обращения 06.06.2023 г.).

10. Shore J., Tosun J. Assessing youth labour market services: Young people’s perceptions and evaluationsof service delivery in Germany // Public Policy and Administration. – No 34 (4) – 2017. – P. 1–20. - DOI: 10.1177/0952076717722192

11. Алимбаева С. Особенности формирования молодежного рынка труда на современном этапе(на материалах Казахстана) [Электронный ресурс] // 22.00.04 - социальная структура, социальные институты и процессы: дис. / Алимбаева, Сауле Курмантаевна. – Тараз : [б. и.], 2007. - электрон. дан., 1 электрон. опт. диск (CD-ROM); в контейнере (дата обращения: 18.12.2024)

12. Абдирайымова Г. С., Веревкин А. В., Лифанова Т. Ю. Выпускники казахстанских вузов глазами работодателей // Социальные проблемы Евразийского пространства. - 2020. - Том 4. № 4 (14). - С. 8-21. - DOI: 10.21684/2587-8484-2020-4-4-8-21

13. Forster A. G., Bol T., van de Werfhorst H. G. Vocational Education and Employment over the LifeCycle // Sociological Science. – 2016. – No 3. – Р. 473-494. - DOI: 10.15195/v3.a21

14. Национальный доклад «Рабочая сила будущего: молодежь на рынке труда Казахстана» [Электронный ресурс] // Центр развития трудовых ресурсов [web-портал]. - 2023. - URL: https://erdo.enbek.kz/news/310 (дата обращения: 05.09.2024)

15. Закон Республики Казахстан от 9 февраля 2015 года № 285-V ЗРК «О государственной молодежной политике» [Электронный ресурс] // Әділет [web-портал]. – 2013. – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1500000285 (дата обращения: 20.12.2023)

16. Динамичекие таблицы «Численность населения по однолетним возрастам» [Электронный ресурс] // Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам [web-портал]. – 2025. – URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/social-statistics/demography/publications/281562/ (дата обращения: 22.03.2025)

17. Динамические таблицы «Численность родившихся» [Электронный ресурс] // Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам [web-портал]. – 2025. – URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/social-statistics/demography/publications/281537/ (дата обращения: 22.03.2025)

18. Динамические таблицы «Численность молодежи» [Электронный ресурс] // Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам [web-портал]. – 2025. – URL: https://stat.gov.kz/api/iblock/element/38259/file/ru/ (дата обращения: 22.03.2025)

19. Молодежь на рынке труда [Электронный ресурс] // Бюро национальной статистики Агентствапо стратегическому планированию и реформам [web-портал]. – 2025. – URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/labor-and-income/stat-wags/publications/281071/ (дата обращения: 22.03.2025)

20. Вопросы миграции среди молодежи стали главной темой на экспертной дискуссионной площадке [Электронный ресурс] // Национальный научный центр «Молодежь» [web-портал]. – 2025. – URL: https://eljastary.kz/ru/news/18600/04.02.2022 (дата обращения: 14.01.2025)

21. Доклад «Востребованные навыки в Казахстане: настоящее и будущее» [Электронный ресурс] //Программа развития ООН в РК [web-портал]. – 2024. – URL: https://www.undp.org/ru/kazakhstan/publications/vostrebovannye-navyki-i-professii-v-kazakhstane-v-post-sovid-19 (дата обращения: 13.04.2024)

22. Постановление Правительства Республики Казахстан от 31 декабря 2019 года № 1050 «Об утверждении Государственной программы индустриально-инновационного развития Республики Казахстан на 2020 – 2025 годы» [Электронный ресурс] // Әділет [web-портал]. – 2019. – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1900001050 (дата обращения: 11.07.2025)

23. Постановление Правительства Республики Казахстан от 28 марта 2023 года № 247 «Обутверждении Концепции государственной молодежной политики Республики Казахстан на 2023 - 2029 годы» [Электронный ресурс] // Әділет [web-портал]. – 2022. – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300000247/history (дата обращения: 11.04.2024)

24. Постановление Правительства Республики Казахстан от 29 ноября 2023 года № 1050 «Обутверждении Концепции развития рынка труда Республики Казахстан на 2024 – 2029 годы» [Электронный ресурс] // Әділет [web-портал]. – 2023. – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300001050 (дата обращения: 26.02.2025)

25. Социальный кодекс Республики Казахстан от 20 апреля 2023 года № 224-VII ЗРК. [Электронныйресурс] // Әділет [web-портал]. – 2022. – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2300000224 (дата обращения: 04.08.2023)

26. Ермаханов Е.Б. Актуальные вопросы аудита эффективности молодежной политики Казахстана[Электронный ресурс] // ТОО «Центр исследований, анализа и оценки эффективности» [web-портал]. – 2022. – № 1 (54). – С. 64-71. DOI: 10.55871/2072-9847-2022-54-1-64-71 (дата обращения: 01.10.2022)

27. Civilian labor force participation rates by age, sex, race, and ethnicity, 2003, 2013, 2023, and projected 2033 [Электронный ресурс] // U.S. Bureau of labor statistics [web-портал]. – 2025. – URL: https://www.bls.gov/emp/tables/civilian-labor-force-participation-rate.htm (дата обращения: 02.03.2025)

28. History of Federal Minimum Wage Rates Under the Fair Labor Standards Act, 1938 – 2009 [Электронный ресурс] // U.S. Bureau of labor statistics [web-портал]. – 2025. – URL: https://www.dol.gov/agencies/whd/minimum-wage/history/chart (дата обращения: 02.03.2025)

29. Work Opportunity Tax Credit [Электронный ресурс] // U.S. Bureau of labor statistics [web-портал]. – 2025. – URL: https://www.irs.gov/businesses/small-businesses-self-employed/work-opportunity-tax-credit (дата обращения: 29.04.2025)

30. Статистическая база данных «Труд» [Электронный ресурс] // Korean Statistical Information Service [web-портал]. – 2025. – URL: https://kosis.kr/eng/statisticsList/statisticsListIndex.do?parentId=D.1&menuId=M_01_01&vwcd=MT_ETITLE&parmTabId=M_01_01 (дата обращения: 15.02.2025)

31. Unemployment statistics [Электронный ресурс] // Eurostat [web-портал]. – 2025. – URL: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Unemployment_statistics#Youth_unemployment_trends (дата обращения: 13.03.2025)

32. Unemployment rate of the European Union (EU27) from January 2000 to March 2025 // Statista [webпортал]. – 2025. – URL: https://www.statista.com/statistics/685957/unemployment-rate-in-the-europeanunion/ (дата обращения: 21.03.2025)

33. Education at a Glance 2023" » [Электронный ресурс] // OECD. – 2023. – URL: https://www.oecd.org/en/publications/education-at-a-glance-2023_e13bef63-en.html (дата обращения: 16.11.2024)