Жасанды интеллект негізіндегі білім беру платформаларының адами капиталды қалыптастырудағы рөлі

Зерттеу мақсаты – Бұл мақала білім беруді цифрлық трансформациялау жағдайында жасанды интеллектке негізделген білім беру платформалары, экономикалық тиімділік және адам капиталын қалыптастыру арасындағы байланысты зерттейді. Зерттеу мектептен тыс білім беруге бағытталып, жасанды интеллект арқылы жүзеге асырылатын дербестендіру мен геймификацияның оқу үдерістерінің тиімділігін арттыруға және когнитивтік әрі когнитивтік емес дағдыларды дамытуға ықпал ету мүмкіндіктерін қарастырады.

Әдіснамасы – Зерттеу адам капиталы теориясы мен білім беру экономикасына негізделген зерттеушілік-аналитикалық тәсілді қолданады. Жұмыста оқу өнімділігі, ауқымдылық (масштабталу), ресурстарды пайдалану тиімділігі және адам капиталының ықтимал нәтижелері тұрғысынан жасанды интеллектке негізделген мектептен тыс білім беру платформасын бағалауға арналған тұжырымдамалық модель қолданылады. Талдау платформа механизмдерін қазіргі ғылыми әдебиеттегі тұжырымдармен байланыстыра отырып түсіндіруге негізделген.

Зерттеудің бірегейлігі – Мақалада көбінесе жеке-жеке қарастырылатын үш бағыт біріктіріледі: жасанды интеллектке негізделген білім беру платформалары, білім берудегі экономикалық тиімділік және адам капиталының дамуы. Зерттеу дербестендіру және пайдаланушының қатысуын қамтамасыз ететін механизмдерді экономикалық тұрғыдан талдауға арналған құрылымдалған аналитикалық негіз ұсынады.

Зерттеу нәтижелері – Зерттеу нәтижелері жасанды интеллектке негізделген білім беру платформалары оқу үдерісін ауқымды түрде ұйымдастыруды қолдау, үйлестіру шығындарын азайту және оқу әрекеттерін білім алушылардың қажеттіліктерімен үйлестіру арқылы білім берудің тиімділігін арттыруы мүмкін екенін көрсетеді. Сонымен қатар, мұндай платформалар тиісті педагогикалық негізде енгізілген жағдайда сыни ойлау, дербестік, мотивация және бейімделгіштік сияқты дағдыларды дамыту арқылы адам капиталын қалыптастыруға ықпал етуі мүмкін. Дегенмен, алынған нәтижелер зерттеушілік сипатқа ие және оларды тікелей эмпирикалық дәлелдер ретінде емес, аналитикалық тұжырымдар ретінде қарастырған жөн.

1. Guo, T., Tong, Y., & Yu, Y. (2025). The influence of government health investment on economic resilience: A perspective from health human capital. International Review of Economics & Finance, 99, 104050. https://doi.org/10.1016/j.iref.2025.104050

2. Edeji, O. C. (2024). Neo-liberalism, human capital theory and the right to education: Economic interpretation of the purpose of education. Social Sciences & Humanities Open, 9, 100734. https://doi.org/10.1016/j. ssaho.2023.100734

3. MacKenzie, A., & Chiang, T.-H. (2023). The human development and capability approach: A counter theory to human capital discourse in promoting low SES students’ agency in education. International Journal of Educational Research, 117, 102121. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2022.102121

4. Wang, H., Cheng, Z., & Smyth, R. (2024). Parental early-life exposure to land reform and household investment in children’s education. World Development, 173, 106391. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2023.106391

5. Ripamonti, E. (2023). Cultural capital, economic capital, and participation in early childhood education: A place-based approach. Regional Science Policy & Practice, 15(2), 387–403. https://doi.org/10.1111/rsp3.12635

6. Wang, D., Shen, M., & Wu, X. (2026). Socioeconomic status and inequalities in early development of non-cognitive skills: Evidence from China. China Economic Review, 95, 102586. https://doi.org/10.1016/j. chieco.2025.102586

7. Entorf, A. K., & Dohmen, T. J. (2025). The effect of compulsory education on non-cognitive skills: Evidence from low- and middle-income countries. Economics of Education Review, 107, 102654. https://doi.org/10.1016/j.econedurev.2025.102654

8. Buser, T., Ahlskog, R., Johannesson, M., Koellinger, P., & Oskarsson, S. (2024). The causal effect of genetic variants linked to cognitive and non-cognitive skills on education and labor market outcomes. Labour Economics, 90, 102544. https://doi.org/10.1016/j.labeco.2024.102544

9. Kirikkaleli, D., & Kirikkaleli, N. O. (2025). AI investment in education and training and economic growth in the USA. Social Sciences & Humanities Open, 12, 101777. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.101777

10. Drama, B. G. H., Soro, K., & Senou, M. M. (2025). Sectoral allocation of public investment: Optimizing efficienc in education and health systems in developing economies. Social Sciences & Humanities Open, 12, 102300. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.102300

11. Stenberg, A. (2022). Does formal education for adults yield long-term multiplier effects or human capital depreciation? Economics of Education Review, 90, 102306. https://doi.org/10.1016/j.econedurev.2022.102306

12. Zhi, J., Ji, M., & Ma, L. (2025). Higher education, entrepreneurial vitality, and high-quality economic development. International Review of Economics & Finance, 104850. https://doi.org/10.1016/j.iref.2025.104850

13. Boman, B. (2024). Cognitive skills and economic growth in the twenty-first century: Evidence from PISA and cognitive ability studies. International Journal of Educational Research Open, 7, 100360. https://doi.org/10.1016/j.ijedro.2024.100360

14. Agasisti, T., D’Ignazio, A., Iannotta, G., Romagnoli, A., & Tonello, M. (2025). Financial literacy calls the roll — The effectiveness of a financial education program in Italian schools. Economics of Education Review, 109, 102731. https://doi.org/10.1016/j.econedurev.2025.102731

15. Tian, J., & Zhang, Y. (2025). Does artificial intelligence help in improving human capital–based educational development? Evidence from 29 countries. Technology in Society, 83, 103004. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2025.103004

16. Brey, B., & van der Marel, E. (2024). The role of human-capital in artificial intelligence adoption. Economics Letters, 244, 111949. https://doi.org/10.1016/j.econlet.2024.111949

17. Llamosas García, G., & Mazas Pérez-Oleaga, C. (2025). What works in financial education? Experimental evidence on program impact. Journal of Behavioral and Experimental Economics, 119, 102401. https://doi.org/10.1016/j.socec.2025.102401

18. Clark, R. L., Lin, C., Lusardi, A., Mitchell, O. S., & Sticha, A. (2025). Evaluating the effects of a lowcost, online financial education program. Journal of Economic Behavior & Organization, 232, 106952. https://doi.org/10.1016/j.jebo.2025.106952

19. Park, G., Kang, S., Yi, S., & Kim, J. (2026). Diverse impacts of AI investments on productivity gains: Effects of industry and innovation characteristics. Technological Forecasting and Social Change, 224, 124471. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2025.124471

20. Chigbu, B. I., & Makapela, S. L. (2025). AI in education, sustainability, and the future of work: An integrative review of industry 5.0, education 5.0, and work 5.0. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 11(4), 100645. https://doi.org/10.1016/j.joitmc.2025.100645

21. Kumar, A., Baijal, A., & Kharat, M. (2025). Evaluating generative artificial intelligence adoption in management education using AI–human augmentation and expectation confirmation theory. Journal of Inter-national Education in Business, 18(4), 570–594. https://doi.org/10.1108/JIEB-07-2024-0086

22. Kholifah, N., Nurtanto, M., Sutrisno, V. L. P., Majid, N. W. A., Subakti, H., Daryono, R. W., & Achmadi, A. (2025). Unlocking workforce readiness through digital employability skills in vocational education graduates: A PLS-SEM analysis based on human capital theory. Social Sciences & Humanities Open, 11, 101625. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.101625

23. Drydakis, N. (2025). The formation of AI capital in higher education: Enhancing students’ academic performance and employment rates. Computers and Education: Artificial Intelligence, 9, 100476. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2025.100476

24. Avanesian, G., & Rozhkova, K. (2025). The effect of non-cognitive skills on academic performance: Does it vary by socio-economic status? International Journal of Educational Research, 133, 102680. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2025.102680

25. Choi, S., & Min, I. (2025). The impact of cognitive and non-cognitive skills on occupational outcomes: Evidence from Indonesia. International Journal of Educational Research, 133, 102669. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2025.102669

26. De Paola, M., & Skatova, E. (2024). Non-cognitive skills and social isolation in late childhood: An investigation of their impact on school performance in Italy. Economics of Education Review, 103, 102581. https://doi.org/10.1016/j.econedurev.2024.102581

27. Wang, D., Xie, Z., Lian, D., Lu, Q., Li, N., Yuan, H., & Liu, Y. (2026). The integration of technology and education: An innovative research on the evaluation system of college students’ programming ability. Thinking Skills and Creativity, 59, 101989. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2025.101989