Қазақстанда цифрлық көлік-логистикалық инфрақұрылымды дамыту

Зерттеудің мақсаты – мақалада жеткізу тізбегінің жаһандық цифрлық трансформациясы және халықаралық сауданың өсуі жағдайында Қазақстан Республикасында цифрлық көлік-логистикалық дәлізді қалыптастыру процестері қарастырылады.

Әдіснамасы – талдау, салыстыру, жалпылау сияқты жалпы ғылыми әдістері қолданылаа отырып, зерттеу жұмыстары жүргізілді.

Зерттеу бірегейлілігі / құндылығы. Зерттеу еуразиялық кеңістіктің стратегиялық бағыты ретінде Орта транзиттік дәлізді (TITR) дамытуға баса назар аудара отырып, Қазақстанның трансшекаралық көлік жүйелеріне интеграциялануының институционалдық, инфрақұрылымдық және технологиялық алғышарттарын қамтиды. Енгізілген цифрлық шешімдер талданды: «Single Window», ұлттық порталы, Астана-1 жүйесі (ASYCUDA), e-SMGS және e-CMR жобалары, IoT енгізу, блокчейк-технологияларын енгізу, ЖИ және «ақылды» логистикалық орталықтар.

Зерттеу нәтижелері Статистикалық деректерге, халықаралық рейтингтерге (LPI, Doing Business) және цифрландыру жағдайларына сүйене отырып, жетістіктер де (клиринг уақытының қысқаруы, ашықтықтың жоғарылауы, өткізу қабілетінің жоғарылауы) және проблемалар (ақпарат ағындарының фрагменті, деректер алмасудың бірыңғай стандарттарының болмауы, цифрлық платформалардың шектеулі үйлесімділігі) анықталды. Стратегиялық шешім ретінде жүктерді түпкілікті цифрлық қолдауды, электрондық құжаттардың құқықтық маңыздылығын және ұлттық және халықаралық платформаларды біріктіруді қамтамасыз ететін «деректер құбыры» әдістемесі ұсынылды. Зерттеу нәтижелері бұл тәсілді жүзеге асыру Қазақстанның негізгі еуразиялық логистикалық хаб ретіндегі рөлін нығайта алатынын және оның жаһандық жеткізу тізбегіндегі бәсекеге қабілеттілігін арттыратынын растайды.

1. Liu, Y., Zhao, S., Zhao, S. (2025). Adoption of digital logistics platforms in the maritime logistics industry: based on diffusion of innovations and extended technology acceptance. Humanities and Social Sciences Communications, 12, 791. DOI: https://doi.org/10.1057/s41599-025-04969-8

2. Zaman, J., Shoomal, A., Jahanbakht, M., Ozay, D. (2025). Driving supply chain transformation with IoT and AI integration: a dual approach using bibliometric analysis and topic modeling. IoT, 6(2), 21. DOI: https://doi.org/10.3390/iot6020021

3. Helo, P., Thai, V. V. (2024). Logistics 4.0 – digital transformation with smart connected tracking and tracing devices. International Journal of Production Economics, 275, 109336. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2024.109336

4. Zhang, L., Chen, Y., Wang, M. (2025). The impact of digital economy on the supply chain resilience of cross-border healthcare e-commerce. Frontiers in Public Health, 13, 1570338. DOI: https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1570338

5. Borojo, D. G., Weimin, H. (2025). From click to cargo: the role of digitalization, cross-border ecommerce, and logistics in deepening the China–Africa trade. Economies, 13(6), 171. DOI: https://doi.org/10.3390/economies13060171

6. Herman, E., Oliver, D. (2023). Digital transformation of cross-border e-commerce: challenges and opportunities. Journal of International Business Studies, 54(7), 1350–1367. DOI: https://doi.org/10.1057/s41267-023-00567-2

7. Nanty, G., Sureeyatanapas, P. (2021). Sustainability in logistics: integrating digital transformation. Journal of Cleaner Production, 322, 129051. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.129051

8. United Nations Economic Commission for Europe (UNECE). (2025). UNECE advances implementation of digital data exchange along SPECA corridors. URL: https://unece.org/sustainable-development/news/unece-advances-implementation-digital-data-exchange-along-speca

9. World Bank. (2023). Connecting to Compete 2023: Trade Logistics in an Uncertain Global Economy – The Logistics Performance Index and Its Indicators. Washington, DC: World Bank. URL: https://lpi.worldbank.org/sites/default/files/2023-04/LPI_2023_report.pdf

10. Astana International Financial Centre Authority. (2024). Transport and Logistics in Kazakhstan – April 2024. Astana: AIFC. URL: https://aifc.kz/wp-content/uploads/2024/07/2.3-transport-and-logistics-inkazakhstan-april-2024.pdf

11. The Times of Central Asia. (2025). Kazakhstan: The Key Link Connecting China and Europe. URL: https://timesca.com/kazakhstan-the-key-link-connecting-china-and-europe/

12. WTO. (2024). Trade Facilitation Agreement: Kazakhstan’s implementation progress. URL: https://www.wto.org/library/events/event_resources/acc_0306202409/504_1588.pdf

13. Евразийская экономическая комиссия. (2025). В ЕАЭС обеспечена готовность к запуску пилотного проекта по применению электронных международных накладных. URL: https://eec.eaeunion.org/news/v-eaes-obespechena-gotovnost-k-zapusku-pilotnogo-proekta-po-primeneniyu-elektronnykhmezhdunarodnykh/

14. United Nations ESCAP. (2021). Accelerating Trade Digitalization through the Use of Electronic Certificates. Bangkok: United Nations. URL: https://repository.unescap.org/handle/20.500.12870/3675

15. OECD. (2023). Trade and Transport Facilitation in Central Asia. Paris: OECD Publishing. DOI: https://doi.org/10.1787/9789264298675-en

16. Xu, N., Parfenov, A.V. (2023). Strategic technological trends in supply chains. Vestnik Rostov State University of Economics, 1(81), 36–42. URL: https://vestnik.rseu.ru/jour/article/view/421

17. ESCAP & ADB. (2022). Digital and Sustainable Trade Facilitation in Asia and the Pacific. Bangkok: United Nations ESCAP. URL: https://www.unescap.org/resources/digital-and-sustainable-trade-facilitationasia-and-pacific-2022

18. Ministry of Industry and Infrastructure Development of Kazakhstan. (2023). Transport Development Program until 2030. Astana. URL: https://www.gov.kz/miiid2030

19. Kazakhstan Bureau of National Statistics. (2025). Transport and Warehousing. URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/business-statistics/stat-transport/

20. Digital Kazakhstan Program. (2018). Government of Kazakhstan. URL: https://digitalkz.kz

21. Chen, D., Lee, C.K.M. (2024). Blockchain in logistics and supply chain: opportunities and challenges. International Journal of Logistics Management, 35(2), 213–230. DOI: https://doi.org/10.1108/IJLM-04-2023-0085

22. UNCTAD. (2023). Review of Maritime Transport 2023. Geneva: United Nations. URL: https://unctad.org/webflyer/review-maritime-transport-2023

23. Rodrigue, J.-P., Notteboom, T. (2023). The Geography of Transport Systems. 5th Edition. New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003282685

24. European Bank for Reconstruction and Development (EBRD). (2024). Digitalisation in Transport and Logistics: Case Studies from Central Asia. London: EBRD. URL: https://www.ebrd.com/news/publications.html

25. Asia Development Bank (ADB). (2023). CAREC Transport Strategy 2030. Manila: ADB. URL: https://www.adb.org/publications/carec-transport-strategy-2030