Жоғары білімде ESG қағидаттарын талдау және енгізу: Қазақстанда жобалық менеджмент пен тұрақты даму тәжірибелерін интеграциялау

Зерттеу мақсаты. Қазақстандағы жоғары білім беру жүйесіне Environmental, Social және Governance (ESG) қағидаттарын жобалық менеджмент (PM) тұрғысынан енгізуді талдау және тұрақты даму бастамаларын институционалдық реформалармен үйлестіруге арналған үлгі ұсыну.

Әдіснамасы. Зерттеу сапалық тәсілге негізделген, ол екінші деректерді талдау мен қазақстандық жоғары оқу орындарының SWOT-талдауын қамтиды. Назарбаев Университеті (НУ) мен әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің (ҚазҰУ) салыстырмалы кейс-зерттеулері халықаралық үздік тәжірибелер негізінде қарастырылды.

Зерттеудің бірегейлігі / құндылығы. Бұл жұмыс Қазақстандағы жоғары білім беру секторында ESG қағидаттарын енгізудің алғашқы жүйелі бағаларының бірі. Ол тұрақты даму саласындағы басқаруды жобалық менеджменттің (P5, PRiSM, Agile) үлгілерімен байланыстырады. Зерттеу Орталық Азиядағы ESG дискурсына үлес қосып, қаржыландырудың шектеулілігі, орталықтандырылған басқару және көмірсутектерге тәуелділік жағдайына бейімделген PM-нің гибридтік моделін ұсынады.

Зерттеу нәтижелері. Зерттеу нәтижелері қазақстандық университеттердің әлеуметтік инклюзивтілік пен басқару саласында айтарлықтай әлеуетке ие екенін, бірақ экологиялық тұрақтылық пен жобалық менеджментті институционализациялау тұрғысынан әлсіздіктерге тап болатынын көрсетті. SWOT-талдау мықты жақтар (интернационализация, әлеуметтік реформалар) мен мүмкіндіктер (оқытушыларды даярлау, халықаралық әріптестік) қаржыландыру тапшылығы мен басқару шектеулері сияқты қауіптерден басым түсе алатынын көрсетеді, егер ESG-PM гибридтік модельдері қолданылса. Эмпирикалық деректер нақты нәтижелерді көрсетеді: энергия үнемдеу (ҚазҰУ) және цифрлық сауаттылықтың 10%-ға артуы (НУ). Масштабтау үшін жүйелі мониторинг пен пәнаралық ынтымақтастық қажет, бұл Қазақстанды тұрақты жоғары білім беру саласында аймақтық көшбасшы ретінде орнықтыруға мүмкіндік береді.

1. Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development [Электронный ресурс] // United Nations [web-сайт]. – 2015. – URL: https://sdgs.un.org/2030agenda (дата обращения: 14.07.2025)

2. The ESG premium: New perspectives on value and performance [Электронный ресурс] // McKinsey [web-сайт]. – 2019. – URL: https://www.mckinsey.com/business-functions/sustainability/our-insights/theesg-premium-new-perspectives-on-value-and-performance (дата обращения: 16.07.2025)

3. ESG investments: Global trends and projections [Электронный ресурс] // Bloomberg [web-сайт]. – 2023. – URL: https://www.bloomberg.com/professional/blog/esg-investing-global-trends-2023/ (дата обращения: 10.08.2025)

4. Leal Filho W., и др. Sustainable development goals and higher education: Leaving no one behind // Sustainability. – 2019. – 11(23). – P. 6641. – DOI: 10.3390/su11236641.

5. Integrating ESG principles into project management [Электронный ресурс] // ProjectManagement. ie [web-сайт]. – 2024. – URL: https://projectmanagement.ie/blog/integrating-esg-principles-into-projectmanagement/ (дата обращения: 10.08.2025)

6. Сегодня в Казахстане функционирует 122 высших учебных заведений [Электронный ресурс] // Министерство науки и высшего образования Республики Казахстан [web-сайт]. – 2025. – URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/sci/activities/31809 (дата обращения: 15.08.2025)

7. Overview of the higher education system: Kazakhstan. European Education and Culture Executive Agency [Электронный ресурс] // EACEA [web-сайт]. – 2022. – URL: https://www.eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/overview-higher-education-system-kazakhstan_en (дата обращения: 15.08.2025)

8. Sustainable Development Goals in Kazakhstan [Электронный ресурс] // United Nations Kazakhstan [web-сайт]. – 2023. – URL: https://kazakhstan.un.org/en/sdgs (дата обращения: 16.08.2025)

9. Alenezi A. S., & Alanazi A. A. Integrating environmental, social, and governance values into higher education curriculum // International Journal of Evaluation and Research in Education. – 2024. – 13(3). – P. 1498–1506. – DOI: 10.11591/ijere.v13i5.29440.

10. Xia J. A Systematic Review: How Does Organisational Learning Enable ESG Performance (from 2001 to 2021)? // Sustainability. – 2022. – 14(24). – P. 1696. – DOI:10.3390/su142416962.

11. López-Alcarria A., Olivares-Vicente A., & Poza-Vilches F. A Systematic Review of the Use of Agile Methodologies in Education to Foster Sustainability Competencies // Sustainability. – 2019. – 11(10). – P. 2915. – DOI: 10.3390/su11102915.

12. Lundy K., Reynolds S., & Auton-Smith S. ESG in higher education: From strategy to execution [Электронный ресурс] // EY [web-сайт]. – 2022. – URL: https://www.ey.com/en_us/insights/education/esg-in-higher-education-a-focus-on-the-environment (дата обращения: 12.08.2025)

13. Sammalisto, K., & Lindhqvist, T. Integration of Sustainability in Higher Education: A Study with International Perspectives // Innovative Higher Education. – 2008. – 32(4). – C. 221-233. DOI:10.1007/s10755007-9052-x.

14. Ben-Redouane B. Integrating ESG Principles into Project Management [Электронный ресурс] // ProjectManagement.ie [web-сайт]. – 2024. – URL: https://projectmanagement.ie/blog/integrating-esg-principles-into-project-management/ (дата обращения: 15.07.2025)

15. Yin, R. K. Case Study Research and Applications: Design and Methods (6th ed.). SAGE Publications. – 2018. – P. 115.

16. ESG in higher education: A focus on the environment [Электронный ресурс] // EY [web-сайт]. – 2022. – URL: https://www.ey.com/en_us/insights/education/esg-in-higher-education-a-focus-on-the-environment (дата обращения: 16.08.2025)

17. What is responsible investment? [Электронный ресурс] // Principles for Responsible Investment (PRI) [web-сайт]. – 2023. – URL: https://www.unpri.org/pri/what-is-responsible-investment (дата обращения: 12.07.2025)

18. Education for sustainable development in Asia and Africa [Электронный ресурс] // UNESCO [webсайт]. – 2022. – URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000380923 (дата обращения: 12.07.2025)

19. ESG in higher education overview [Электронный ресурс] // Veritrove [web-сайт]. – 2023. – URL: https://veritrove.com/esg-in-higher-education/ (дата обращения: 12.07.2025)

20. Education and innovation in Latin America. Inter-American Development Bank [Электронный ресурс] // IDB [web-сайт]. – 2023. – URL: https://www.iadb.org/en/topics/education (дата обращения: 16.08.2025)

21. KazNU annual report: Sustainability and initiatives [Электронный ресурс] // KazNU [web-сайт]. – 2024. – URL: https://bkmisd.farabi.university/wp-content/uploads/2025/02/Al-Farabi-KazNU-Annual-report-2024.pdf (дата обращения: 12.07.2025)

22. NAZARBAYEV UNIVERSITY [Электронный ресурс] // QS Top Universities [web-сайт]. – 2025. – URL: https://www.topuniversities.com/universities/nazarbayev-university (дата обращения: 12.07.2025)

23. NAZARBAYEV UNIVERSITY [Электронный ресурс] // IIE [web-сайт]. – 2024. – URL: https://www.iie.org/wp-content/uploads/2024/05/Nazarbayev-University.pdf (дата обращения: 12.07.2025)

24. Thematic Conferences Convene Multi-sector Stakeholders to Address SDG Implementation [Электронный ресурс] // UN Sustainable Development Solutions Network [web-сайт]. – 2024. – URL: https://www.unsdsn.org/our-networks/kazakhstan/ (дата обращения: 12.07.2025)

25. Amirova A., Nurumov K., Kasa R., Akhmetzhanova A., & Kuzekova A. The impact of the digital divide on synchronous online teaching in Kazakhstan during COVID-19 school closures [Электронный ресурс] // Frontiers [web-сайт]. – 2022. – DOI: 10.3389/feduc.2022.1083651. URL: https://www.frontiersin.org/journals/education/articles/10.3389/feduc.2022.1083651/full (дата обращения: 16.08.2025)

26. Nazarbayev University Crisis: Shigeo Katsu Demands Audit Transparency [Электронный ресурс] // PR newswire [web-сайт]. – 2024. – URL: https://www.prnewswire.com/news-releases/nazarbayev-university-crisis-shigeo-katsu-demands-audit-transparency-302338886.html (дата обращения: 16.08.2025)