Мемлекеттік басқаруды жетілдірудің тетігі ретіндегі мемлекеттік-жекеменшік әріптестік: тарих сабақтары мен болашақтағы сын-тегеуріндер

Зерттеудің мақсаты. Мемлекеттік-жекешелік әріптестік (МЖӘ) Қазақстанның экономикасы мен инфрақұрылымын дамытуда шешуші рөл атқарады. "Қазақстан-2050" сияқты Даму Стратегияларына сәйкес МЖӘ тұрақты экономикалық өсуге және халықтың өмір сүру сапасын арттыруға жәрдемдесудің аса маңызды құралдары болып табылады. Әлемдік тәжірибе, әсіресе Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында, Үкімет пен бизнес арасындағы ынтымақтастықтың бір түрі ретінде МЖӘ тиімділігін көрсетеді. Қазақстан үшін бұл модельдерді жергілікті жағдайларға бейімдеу маңызды. 2015 жылы" мемлекеттік-жекешелік әріптестік туралы " Заң күшіне енген сәттен бастап елде МЖӘ тетіктері белсенді дамып келеді. Халықаралық тәжірибені талдау және оны Қазақстан жағдайына бейімдеу жобалардың нәтижелерін жақсартып, мемлекеттік басқару жүйесін нығайта алады.

Әдіснамасы. Зерттеуде деректерді жинау және талдау әдістері, соның ішінде клиппинг, мазмұнды талдау, тарихи талдау және салыстырмалы талдау қолданылды.

Түпнұсқалық / құндылық. Бұл мақалада Қазақстанда МЖӘ дамуының тарихи шолуы ұсынылған, заңнамалық базаның күшті және әлсіз жақтары қамтылған және институционалдық ортаны жақсарту бойынша ұсыныстар берілген. Зерттеудің жаңалығы эмпирикалық статистикалық талдауды институционалдық және құқықтық талдаумен біріктіру болып табылады, бұл МЖӘ тиімділігінің жүйелі шектеулерін анықтауға және олардың әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерін жақсарту жөніндегі ұсыныстарды қолдауға мүмкіндік берді.

Нәтижелер. Талдау 2018 жылдан бастап МЖӘ келісімдерінің айтарлықтай төмендеуін анықтады, бұл жүйелік тиімсіздік пен шамадан тыс реттеуді көрсетеді. Сандық көрсеткіштерден сапалық көрсеткіштерге көшу экономикалық орындылықты бағалау, тәуекелдерді бөлу және орталықтандырылған қадағалау рәсімдерін қатаңдаумен қатар жүрді. Салыстырмалы талдау дамыған елдердегі МЖӘ нің табысты модельдері ашық цифрлық платформаларға, тәуекелдерді әділ бөлуге және ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылыққа-Қазақстанда әлі де одан әрі дамуды қажет ететін элементтерге тәуелді екенін көрсетті.

1. National Chamber of Entrepreneurs of the Republic of Kazakhstan «Atameken». Public-Private Partnership: Over five years, the number of contracts has decreased more than sevenfold [Электронный ресурс] // Atameken [web-сайт]. – 2024. – URL: https://atameken.kz/ru/news/51298-gchp-za--let-kolichestvo-dogovorov-sokratilos-bolee-chem-v--raz (дата обращения: 25.11.2025).

2. GRATA International. PPP in Kazakhstan: Evolution of Government Policy and Reality of PPP Deployment [Электронный ресурс] // GRATA International [web-сайт]. – 2024. – URL: https://gratanet.com/ru/publications/ppp-in-kazakhstan-evolution-government-policy-reality-of-ppp-deployment (дата обращения: 11.07.2024).

3. Williamson O. E. The Institutions of Governance // Journal of Economic Perspectives. – 1998. – Vol. 12, No. 4. – P. 75–94.

4. Donahue J. D. Privatisation by Partnership: Managing Public Assets with Private Means. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1989.

5. Yudin V. I. Государственное управление в условиях реформ. – М.: Наука, 2002.

6. Glazyev S. I. Стратегия экономического роста. – М.: Экономика, 2006.

7. Besley T., Ghatak M. Government versus Private Ownership of Public Goods // Quarterly Journal of Economics. – 2001. – Vol. 116, No. 4. – P. 1343–1372.

8. Kovaleva A. M. Доверительное управление в условиях реформирования государственного сектора // Российская экономика. – 2010.

9. Pitsea P. The Economics of Public-Private Partnerships. – Oxford: Oxford University Press, 2009.

10. Delmon J. Understanding Options for Public-Private Partnerships in Infrastructure. – Washington, DC: World Bank, 2010.

11. Esimzhanova S. R. Государственно-частное партнерство в сфере образования Казахстана. – Алматы: КазНУ, 2018.

12. Aitzhanova D. M. Правовое регулирование доверительного управления в Казахстане // Vestnik Jurisprudentsiya. – 2020. – № 1.

13. Turkebaev A. A. Энергетический сектор Казахстана и модели партнерства // Journal of Economic Policy. – 2021. – Vol. 19, No. 2.

14. Gubernatorov A. M. Models and Forms of State–Partnership: Theoretical Review and Analysis // Bulletin of the Altai Academy of Economics and Law. – 2024. – Vol. 9, No. 1. – P. 45–50. – URL: https://vaael.ru/ru/article/view?id=3696 (дата обращения: 18.10.2024).

15. Kazakovtseva M. V. Теоретические подходы к определению понимания союза «государство– партнерство» // Современные проблемы науки и образования. – 2014. – № 3. – URL: https://scienceeducation.ru/ru/article/view?id=13495 (дата обращения: 12.11.2024).

16. Hodge G., Greve C. Public–Private Partnerships: An International Performance Review // Public Administration Review. – 2007. – Vol. 67, No. 3. – P. 545–558.

17. Yescombe E. R. Public-Private Partnerships: Principles of Policy and Finance. – 2nd ed. – London: Elsevier, 2017.

18. Grimsey D., Lewis M. The Economics of Public-Private Partnerships: Theoretical and Practical Perspectives. – Northampton: Edward Elgar, 2005.

19. World Bank. World Bank Group Support to Public-Private Partnerships: Lessons from Experience in Client Countries, FY02–12. – Washington, DC: World Bank, 2015.

20. World Bank. Public-Private Partnerships Reference Guide. Version 3.0. – Washington, DC: World Bank, 2017.

21. OECD. Maintaining Momentum: Emerging Results and Challenges in the Kazakhstan PPP Policy. – Paris: OECD Publishing, 2018.

22. Chikanayev S. Public-Private Partnerships in Kazakhstan: Evolution of the Government Policy and Reality of PPP Deployment [Электронный ресурс] // GRATA International [web-сайт]. – 2021. – URL: https://gratanet.com/ (дата обращения: 15.10.2025).

23. Zhassulanova S., Adamtayev D., Bozchshin A. Kindergarten Shortage in Astana: Current Situation, PPP Impact and Its Limitations [Электронный ресурс]. – Nazarbayev University Repository, 2024. – URL: https://nur.nu.edu.kz/ (дата обращения: 15.10.2025).

24. Myseldon. Public-Private Partnership in Kazakhstan is becoming more popular [Электронный ресурс]. – 05.09.2019. – URL: https://myseldon.com/ (дата обращения: 05.09.2019).

25. Zhilkibayeva M. A. Public-Private Partnership in Kazakhstan: Dynamics, Institutional Support, Priorities // Экономика Центральной Азии. – 2020. – Т. 4, № 4. – С. 311–328.

26. Republic of Kazakhstan. Law «On Concessions» No. 167-III of 7 July 2006.

27. Republic of Kazakhstan. Law «On Public-Private Partnership» No. 379-V ZRK of 31 October 2015.

28. Government of the Republic of Kazakhstan. Resolution No. 976 of 9 December 2022 «On the Comprehensive Plan for the Development of PPP in the Social Sphere for 2024–2028».

29. Kazakhstan Centre for Public-Private Partnership JSC. Register of PPP Projects in the Republic of Kazakhstan. Statistical information as of 01.01.2024.

30. FinProm.kz. Public-Private Partnership is becoming increasingly popular [Электронный ресурс] // FinProm.kz [web-сайт]. – 2024. – URL: https://finprom.kz/ (дата обращения: 15.10.2025).

31. Cronos. Asia. PPP in Kazakhstan: Why should businesses partner with the state? [Электронный ресурс]. – 10.06.2024. – URL: https://cronos.asia/ (дата обращения: 10.06.2025).

32. Official Statistics of Kazakhstan. National Accounts Data [Электронный ресурс]. – 2024. – URL: https://stat.gov.kz/ (дата обращения: 20.12.2025).

33. Public-Private Partnership Development Centre of Kazakhstan. Annual Report on PPP Implementation [Электронный ресурс]. – 2024. – URL: https://kzppp.kz/ (дата обращения: 20.12.2025).

34. Government of the Republic of Kazakhstan. PPP Investment Plans and Strategies [Электронный ресурс]. – 2024. – URL: https://primeminister.kz/ (дата обращения: 20.12.2025).

35. Atameken Business Portal. Latest Trends in Public-Private Partnerships in Kazakhstan [Электронный ресурс]. – 2024. – URL: https://atameken.kz/ (дата обращения: 20.12.2025).