Preview

Central Asian Economic Review

Central Asian Economic Review

Кеңейтілген іздеу

Адами капиталға салынған инвестициялар және Қазақстандағы өңірлік теңсіздік: іске асырылмаған әлеует мәселесі

https://doi.org/10.52821/2789-4401-2026-4-162-176

Толық мәтін:

Аңдатпа

Бұл мақалада Қазақстан Республикасының 16 өңірі бойынша 2010–2025 жылдарды қамтитын панельдік деректер негізінде адами капиталға жұмсалатын мемлекеттік шығындардың өңірлік табыс теңсіздігі мен кедейлік деңгейіне әсері кешенді түрде зерттелді.

Зерттеу мақсаты білім беру, денсаулық сақтау және мәдениет шығындарының теңсіздік пен кедейлікке тигізетін әсерін бағалау әрі осы әсерді модерациялайтын «жасырын капитал» механизмін эмпирикалық зерттеу.

Әдіснамасы өңір деңгейінде кластерленген стандартты қателіктермен бағаланатын екі жақты бекітілген эффектілер моделі (two-way fixed effects ), бас компоненттер талдауы (PCA) арқылы құрастырылған адами капитал индексі қолданылды, әрі адами капитал мен көші-қонның өзара әсері модельге енгізілді.

Зерттеудің маңыздылығы мен құндылығы Murphy, Shleifer және Vishny (1991), Beine, Docquier және Rapoport (2008) және LeSage пен Pace (2009) еңбектерінің синтезіне негізделген «жасырын капитал» концепциясын Қазақстан контексінде тұжырымдау әрі оны эмпирикалық тестілеудің формалды процедурасын ұсыну.

Зерттеу нәтижелері бірінші және үшінші гипотезаларды қолдайды, ал екінші гипотеза бойынша шектеулі эмпирикалық қолдау байқалады. Адами капитал индексі Джини коэффициентін статистикалық тұрғыдан маңызды дәрежеде төмендетеді ( β =−0,0236; p = 0,003). Жоғары білімді жұмыссыздар арасындағы сыртқа кету үлесі кедейлік деңгейін арттырады ( β = +0,0613; p = 0,083). Адами капитал мен көші-қонның өзара әсерін сипаттайтын мүшенің Джини коэффициенті моделіндегі коэффициенті оң әрі статистикалық тұрғыдан маңызды (β₃ = +0,0031; p = 0,011). Нәтижелерді өңірлік басқаруда адами капиталға жұмсалатын қаражатты бөлу, білікті кадрларды ұстап қалу және өңіраралық қолдау шараларын көші-қон жағдайларын ескере отырып жоспарлау үшін қолдануға болады.

Авторлар туралы

П. Н. Жиенбаева
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті
Қазақстан

Жиенбаева Патыма Нурсултановна - докторант, 

Алматы.



Е. Ә. Жиенбаев
әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті; Алматы менеджмент университеті (AlmaU)
Қазақстан

Жиенбаев Ерұлан Әсентайұлы - докторант,

Алматы.



М. Әсентай
Mohamed bin Zayed University of Artificial Intelligence (MBZUAI)
Біріккен Араб Эмираттары

Әсентай Махмуд Ерұланұлы - докторант, 

Абу-Даби.



Әдебиет тізімі

1. World Bank. Kazakhstan Poverty and Equity Assessment 2024. Washington, DC: The World Bank Group, 2024.

2. Schultz T.W. Investment in Human Capital. New York: Free Press, 1971. 272 p.

3. Becker G.S. Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis with Special Reference to Education. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 1993. 390 p.

4. Grossman M. On the Concept of Health Capital and the Demand for Health // Journal of Political Economy. 1972. Vol. 80, № 2. P. 223–255. DOI: 10.1086/259880.

5. Filmer D., Pritchett L. The Impact of Public Spending on Health: Does Money Matter? // Social Science & Medicine. 1999. Vol. 49, № 10. P. 1309–1323. DOI: 10.1016/S0277-9536(99)00150-1.

6. Nixon J., Ulmann P. The Relationship between Health Care Expenditure and Health Outcomes: Evidence and Caveats for a Causal Link // European Journal of Health Economics. 2006. Vol. 7. P. 7–18. DOI: 10.1007/s10198-005-0336-8.

7. Murphy K.M., Shleifer A., Vishny R.W. The Allocation of Talent: Implications for Growth // Quarterly Journal of Economics. 1991. Vol. 106, № 2. P. 503–530. DOI: 10.2307/2937945.

8. Pritchett L. Where Has All the Education Gone? // World Bank Economic Review. 2001. Vol. 15, № 3. P. 367–391. DOI: 10.1093/wber/15.3.367.

9. Hanushek E.A., Woessmann L. The Knowledge Capital of Nations: Education and the Economics of Growth. Cambridge, MA: MIT Press, 2015. 262 p.

10. Chetty R., Friedman J.N., Rockoff J.E. Measuring the Impacts of Teachers II: Teacher Value-Added and Student Outcomes in Adulthood // American Economic Review. 2014. Vol. 104, № 9. P. 2633–2679. DOI: 10.1257/aer.104.9.2633.

11. McGuinness S., Pouliakas K., Redmond P. Skills Mismatch: Concepts, Measurement and Policy Approaches // Journal of Economic Surveys. 2018. Vol. 32, № 4. P. 985–1015. DOI: 10.1111/joes.12254.

12. Rajkumar A.S., Swaroop V. Public Spending and Outcomes: Does Governance Matter? // Journal of Development Economics. 2008. Vol. 86, № 1. P. 96–111. DOI: 10.1016/j.jdeveco.2007.08.003.

13. Mathai K., Duenwald C., Guscina A. et al. Social Spending for Inclusive Growth in the Middle East and Central Asia // IMF Departmental Papers. 2020. № 2020/012. 109 p. DOI: 10.5089/9781513553115.087.

14. Acemoglu D., Johnson S., Robinson J.A. The Colonial Origins of Comparative Development: An Empirical Investigation // American Economic Review. 2001. Vol. 91, № 5. P. 1369–1401. DOI: 10.1257/aer.91.5.1369.

15. Throsby D. Economics and Culture. Cambridge: Cambridge University Press, 2001. 208 p.

16. Аргынбеков М., Зейнельгабдин А. Вопросы развития креативной экономики в Республике Казахстан // Государственное управление и государственная служба. 2024. № 4(91). С. 88–108. DOI: 10.52123/1994-2370-2024-1242.

17. Dollar D., Kraay A. Growth Is Good for the Poor // Journal of Economic Growth. 2002. Vol. 7, № 3. P. 195–225. DOI: 10.1023/A:1020139631000.

18. Bourguignon F. The Poverty-Growth-Inequality Triangle // ICRIER Working Paper. 2004. № 125.

19. Ravallion M. Growth, Inequality and Poverty: Looking beyond Averages // World Development. 2001. Vol. 29, № 11. P. 1803–1815. DOI: 10.1016/S0305-750X(01)00072-9.

20. Alkire S., Foster J. Counting and Multidimensional Poverty Measurement // Journal of Public Economics. 2011. Vol. 95, № 7–8. P. 476–487. DOI: 10.1016/j.jpubeco.2010.11.006.

21. LeSage J.P., Pace R.K. Introduction to Spatial Econometrics. Boca Raton: CRC Press, 2009. 374 p.

22. Elhorst J.P. Spatial Econometrics: From Cross-Sectional Data to Spatial Panels. Heidelberg: Springer, 2014. 119 p. DOI: 10.1007/978-3-642-40340-8.

23. Beine M., Docquier F., Rapoport H. Brain Drain and Human Capital Formation in Developing Countries: Winners and Losers // Economic Journal. 2008. Vol. 118, № 528. P. 631–652. DOI: 10.1111/j.14680297.2008.02135.x.

24. Stark O. Rethinking the Brain Drain // World Development. 2004. Vol. 32, № 1. P. 15–22. DOI: 10.1016/j.worlddev.2003.06.013.

25. Bernard A., Bell M. Internal Migration and Education: A Cross-National Comparison. - 2018. - Background report to the 2019 Global Education Monitoring Report. UNESCO. 66 p. DOI: 10.48550/arXiv.1812.08913.

26. Tleppayev A., Zeinolla S., Tyulyubayeva D., Aben A. Education, Institutions, and Investment as Determinants of Economic Growth in Central Asia and the Caucasus: A Panel Data Analysis // Economies. 2025. Vol. 13, № 3. Article 78. DOI: 10.3390/economies13030078.

27. Kopeyeva A. Understanding Factors behind Regional Inequality in Education in Kazakhstan // Central Asian Affairs. 2020. Vol. 7, № 1. P. 38–79. DOI: 10.30965/22142290-0701002.

28. Кулькаева Г.У., Темекова З.М., Омирбаева Б.С., Серикбаев Н.С. Анализ расходов на здравоохранение по регионам Республики Казахстан для эффективного планирования ресурсов // Journal of Health Development. 2023. Special Issue (53). P. 33–50. DOI: 10.32921/2225-9929-2023-53-33-50.

29. Омирбаева Б.С. Анализ показателей продуктивности системы здравоохранения Республики Казахстан на основе данных национальных счетов здравоохранения // The Scientific Heritage. 2023. № 108(108). P. 12–21. DOI: 10.5281/zenodo.7704147.

30. Chulanova Z., Brimbetova N., Satybaldin A., Dzhanegizova A. Poverty in the Kazakhstan Regions: Assessing the Influence of Key Indicators on Differences in Its Level // Sustainability. 2024. Vol. 16, № 16. Article 6752. DOI: 10.3390/su16166752.

31. Mukhamediyev B., Bimendiyeva L., Dauliyeva G., Temerbulatova Zh. Unrest in Kazakhstan: Economic Background and Causes // Cogent Economics & Finance. 2023. Vol. 11, № 2. Article 2263305. DOI: 10.1080/23322039.2023.2263305.

32. Zeinolla S.Z., Tleppayev A.T., Kerimbaev R.K., Spankulova L. The Role of Education in Reducing Income Inequality: A Regional Analysis of Kazakhstan // Eurasian Journal of Economic and Business Studies. 2025. Vol. 69, № 2. P. 34–50. DOI: 10.47703/ejebs.v69i2.505.

33. Turkebayeva K., Bekturganova M., Sabden O., Dauliyeva G., Kenzhegulova G. Assessment of the Relationship between Inequality, Income and Economic Growth in the Regions of Kazakhstan // Problems and Perspectives in Management. 2022. Vol. 20, № 2. P. 511–521. DOI: 10.21511/ppm.20(2).2022.42.

34. Dauliyeva G.R., Ranov Zh.B., Sagynbay A.G., Makhsutova S.T. Nexus between Entrepreneurship and Poverty Reduction: Regression Analysis of Causality // Journal of Economic Research & Business Administration. 2025. Vol. 151, № 1. P. 18–28. DOI: 10.26577/be202515112.

35. Kireyeva A.A., Nurbatsin A., Khalitova M. Assessing Inequality of Income Distribution and Education in the Regions of Kazakhstan // Economy of Regions. 2023. Vol. 19, № 3. P. 741–752. DOI: 10.17059/ekon.reg.2023-3-10.

36. Mukhamediyev B.M., Spankulova L.S. Mutual Influence of Innovation and Human Capital on Regional Growth in Neighboring Countries: The Case of Russia and Kazakhstan // Regional Research of Russia. 2022. Vol. 12, № 3. P. 350–364. DOI: 10.1134/S2079970522700216.

37. Жиенбаева П.Н., Жиенбаев Е.Ә. Қазақстанның аймақтық құрылымында кедейлік көрсеткіштері және олардың динамикасы // Central Asian Economic Review. 2025. № 5. Б. 92–105. DOI: 10.52821/2789-4401-2025-5-92-105.

38. Wooldridge J.M. Introductory Econometrics: A Modern Approach. 5th ed. Mason, OH: South-Western Cengage Learning, 2013.


Рецензия

Дәйектеу үшін:


Жиенбаева П.Н., Жиенбаев Е.Ә., Әсентай М. Адами капиталға салынған инвестициялар және Қазақстандағы өңірлік теңсіздік: іске асырылмаған әлеует мәселесі. Central Asian Economic Review. 2026;1(4):162-176. https://doi.org/10.52821/2789-4401-2026-4-162-176

For citation:


Zhiyenbayeva P.N., Zhiyenbayev Y.A., Assentay M. Investment in Human Capital and Regional Inequality in Kazakhstan: The Problem of Unrealized Potential. Central Asian Economic Review. 2026;1(4):162-176. (In Kazakh) https://doi.org/10.52821/2789-4401-2026-4-162-176

Қараулар: 5

JATS XML


ISSN 2789-4398 (Print)
ISSN 2789-4401 (Online)