Шағын және орта бизнестің жеткізу тізбектерін цифрлық трансформациялаудың кедергілері мен стратегиялары
https://doi.org/10.52821/2789-4401-2026-4-112-127
Аңдатпа
Мақала жеткізу тізбегін цифрландырудағы кедергілерді және оларды шағын және орта бизнесте еңсеру тетіктерін зерттеуге арналған.
Зерттеу мақсаты. Жұмыстың мақсаты-ғылыми әдебиеттерді библиометриялық және жүйелі талдау негізінде шағын және орта бизнес пен ірі компанияларда цифрлық технологияларды енгізуге кедергі келтіретін кедергілерді анықтау, жүйелеу және салыстыру.
Әдіснамасы. Зерттеу жеткізілім тізбегін цифрландырудағы кедергілерді анықтауға және талдауға бағытталған ғылыми әдебиеттерге библиометриялық және жүйелі шолуды, сондай-ақ оларды шағын және орта кәсіпорындар мен ірі компанияларда еңсеру стратегияларын қолдануға негізделген. Жарияланымдарды іріктеу Scopus дерекқорында алдын ала белгіленген қосу және алып тастау критерийлеріне сәйкес жүргізілді. Қорытынды үлгіге рецензияланған 76 ғылыми жұмыс енгізілді, олардың нәтижелері салыстырмалы талдаудан өтті.
Зерттеудің бірегейлігі / құндылығы . Зерттеудің өзіндік ерекшелігі ғылыми дереккөздерді талдау нәтижелерін жалпылау негізінде жеткізу тізбегін цифрлық түрлендірудің интегративті моделін жасауда жатыр. Ұсынылған модель кәсіпорын көлемінің цифрландыру процестеріне әсерін ескереді және шағын және орта кәсіпорындар мен ірі компаниялар арасындағы айырмашылықтар туралы жеткіліксіз біліммен байланысты әдебиеттердегі олқылықтың орнын толтырады. Зерттеудің практикалық құндылығы әртүрлі масштабтағы ұйымдарда цифрландырудағы кедергілерді еңсеру үшін цифрлық технологияларды енгізу стратегиялары мен тетіктерінің ерекшеліктерін анықтауда жатыр.
Зерттеу нәтижелері. Шағын және орта өндіріс кәсіпорындары ірі корпорациялармен салыстырғанда жеткізу тізбегін цифрландыруда айқын кедергілерге тап болатыны анықталды. Кедергілердің алты категориясы анықталды: қаржылық, технологиялық, ұйымдастырушылық, стратегиялық, реттеуші және адами капиталға байланысты, олардың қарқындылығы кәсіпорынның ауқымына байланысты айтарлықтай өзгереді. Географиялық орналасуы мен институционалдық ортаның даму деңгейі трансформация нәтижелерін анықтайтын маңызды контекстік факторлар болып табылатындығы көрсетілген.
Тірек сөздер
Авторлар туралы
А. М. ДиханбековаҚазақстан
Алматы қ.
С. Ы. Умирзаков
Қазақстан
Алматы қ.
Әдебиет тізімі
1. Samuels, A. Digital transformation in supply chains: improving resilience and sustainability through AI, Blockchain, and IoT / A. Samuels // Frontiers in Sustainability. 2025. Vol. 6. Art. 1584580. DOI: 10.3389/frsus.2025.1584580.
2. Key enabling constructs and performance outcomes of an Integrated Sustainable Green Lean Six Sigma Agile Manufacturing System in Indian manufacturing organizations / D. Hariyani, P. Hariyani, S. Mishra, S. Choudhary // Benchmarking: An International Journal. 2026. Ahead-of-print. DOI: 10.1108/BIJ-022026-0121.
3. Industry 4.0 ten years on: A bibliometric and systematic review of concepts, sustainability value drivers, and success determinants / M. Ghobakhloo, M. Fathi, M. Iranmanesh [et al.] // Journal of Cleaner Production. 2021. Vol. 302. Art. 127052. DOI: 10.1016/j.jclepro.2021.127052.
4. Machado, C. G. Sustainable manufacturing in Industry 4.0: An emerging research agenda / C. G. Machado, M. P. Winroth, E. H. D. Ribeiro da Silva // International Journal of Production Research. 2021. Vol. 58, no. 5. P. 1462–1484. DOI: 10.1080/00207543.2019.1652777.
5. Alquraish, M. Digital Transformation, Supply Chain Resilience, and Sustainability: A Comprehensive Review with Implications for Saudi Arabian Manufacturing / M. Alquraish // Sustainability. 2025. Vol. 17, no. 10. Art. 4495. DOI: 10.3390/su17104495.
6. Machine vision in manufacturing SMEs: a review / J. Werheid, H. Behnen, J.-H. Woltersmann, S. He, T. Hamann, A. Abdelrazeq, R. H. Schmitt // Discover Applied Sciences. 2025. Vol. 7. Art. 371. DOI: 10.1007/s42452-025-06923-4.
7. Borana, N. Modeling of barriers to digital transformations in Indian manufacturing small and mediumsized enterprises / N. Borana, T. S. Gaur, V. Yadav // Journal of Science and Technology Policy Management. 2026. Vol. 17, no. 1. P. 100–117. DOI: 10.1108/JSTPM-10-2023-0175.
8. Dixit, A. Does lean and sustainable manufacturing lead to Industry 4.0 adoption: The mediating role of ambidextrous innovation capabilities / A. Dixit, S. K. Jakhar, P. Kumar // Technological Forecasting and Social Change. 2023. Vol. 175. Art. 121328. DOI: 10.1016/j.techfore.2021.121328.
9. Ghobakhloo, M. Digital transformation success under Industry 4.0: A strategic guideline for manufacturing SMEs / M. Ghobakhloo, M. Iranmanesh // Journal of Manufacturing Technology Management. 2021. Vol. 32, no. 8. P. 1533–1556. DOI: 10.1108/JMTM-11-2020-0455.
10. Barriers to the adoption of Industry 4.0 technologies in the manufacturing sector: An inter-country comparative perspective / A. Raj, G. Dwivedi, A. Sharma [et al.] // International Journal of Production Economics. 2020. Vol. 224. Art. 107546. DOI: 10.1016/j.ijpe.2019.107546.
11. Defining organizational AI governance / M. Mäntymäki, M. Minkkinen, T. Birkstedt, M. Viljanen // AI and Ethics. 2022. Vol. 2. P. 603–609. DOI: 10.1007/s43681-022-00143-x.
12. Industry 4.0 Technologies for Manufacturing Sustainability: A Systematic Review and Future Research Directions / A. Jamwal, R. Agrawal, M. Sharma, A. Giallanza // Applied Sciences. 2021. Vol. 11, no. 12. Art. 5725. DOI: 10.3390/app11125725.
13. Alayón, C. L. Barriers and Enablers for the Adoption of Sustainable Manufacturing by Manufacturing SMEs / C. L. Alayón, K. Säfsten, G. Johansson // Sustainability. 2022. Vol. 14, no. 4. Art. 2364. DOI: 10.3390/su14042364.
14. The strategic role of digital transformation, dynamic and agile capabilities for the performance of micro, small, and medium enterprises (MSMEs) / B. Setiawan, B. Pamungkas, A. Mekaniwati, P. M. Kusuma // The Bottom Line. 2025. Vol. 38, no. 2. P. 130–153. DOI: 10.1108/BL-08-2024-0120.
15. Brodeur, J. Operationalization of Critical Success Factors to Manage the Industry 4.0 Transformation of Manufacturing SMEs / J. Brodeur, R. Pellerin, I. Deschamps // Sustainability. 2022. Vol. 14, no. 14. Art. 8954. DOI: 10.3390/su14148954.
16. Kamble, S. S. Achieving sustainable performance in a data-driven agriculture supply chain: A review for research and applications / S. S. Kamble, A. Gunasekaran, S. A. Gawankar // International Journal of Production Economics. 2022. Vol. 219. P. 179–194. DOI: 10.1016/j.ijpe.2019.05.022.
17. Hangl, J. Barriers, drivers, and social considerations for AI adoption in the supply chain: A tertiary study / J. Hangl, V. J. Behrens, S. Krause // Logistics. 2022. Vol. 6, no. 3. Art. 63. DOI: 10.3390/logistics6030063.
18. Luthra, S. Evaluating challenges to Industry 4.0 initiatives for supply chain sustainability in emerging economies / S. Luthra, S. K. Mangla // Process Safety and Environmental Protection. 2018. Vol. 117. P. 168–179. DOI: 10.1016/j.psep.2018.04.018.
19. Singh, S. Modeling the effects of digital transformation in Indian manufacturing industry / S. Singh, M. Sharma, S. Dhir // Technology in Society. 2024. Vol. 67. Art. 101763. DOI: 10.1016/j.techsoc.2021.101763.
20. Reframing supply chain finance in an era of reglobalization: On the value of multi-sided crowdfunding platforms / R. Reza-Gharehbagh, S. Asian, A. Hafezalkotob, C. Wei // Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review. 2021. Vol. 149. Art. 102298. DOI: 10.1016/j.tre.2021.102298.
21. Bhattacharya, A. Legacy systems integration challenges in digital supply chains / A. Bhattacharya, P. Chatterjee // Computers & Industrial Engineering. 2022. Vol. 168. Art. 108051. DOI: 10.1016/j.cie.2022.108051.
22. Karamchandani, A. Perception-based model for analyzing the impact of enterprise blockchain adoption on SCM / A. Karamchandani, S. K. Srivastava, R. K. Srivastava // International Journal of Information Management. 2020. Vol. 52. Art. 102019. DOI: 10.1016/j.ijinfomgt.2019.10.004.
23. Nagariya, R. Service supply chain: From bibliometric analysis to content analysis, current research trends and future research directions / R. Nagariya, D. Kumar, I. Kumar // Benchmarking: An International Journal. 2021. Vol. 28, no. 1. P. 333–369. DOI: 10.1108/BIJ-04-2020-0137.
24. Ge, D. Data silos and digital fragmentation in supply chain management / D. Ge, Z. Bao // International Journal of Production Research. 2024. Vol. 62, no. 5. P. 1688–1705. DOI: 10.1080/00207543.2023.2241513.
25. Pizzichini, L. Digital transformation pathways in Italian manufacturing SMEs / L. Pizzichini, V. Temperini, G. L. Gregori // Journal of Small Business Management. 2025. Vol. 63, no. 2. P. 512–538. DOI: 10.1080/00472778.2023.2268712.
26. Supply network design to address United Nations Sustainable Development Goals: A case study of blockchain implementation in Thai fish industry / N. Tsolakis, D. Niedenzu, M. Simonetto [et al.] // Journal of Business Research. 2021. Vol. 131. P. 495–519. DOI: 10.1016/j.jbusres.2020.08.003.
27. The open innovation research landscape: Established perspectives and emerging themes / M. Bogers, A.-K. Zobel, A. Afuah, E. Almirall // Industry and Innovation. 2017. Vol. 24, no. 1. P. 8–40. DOI: 10.1080/13662716.2016.1240068.
28. Bag, S. Examining the role of logistics 4.0 enabled dynamic capabilities on firm performance / S. Bag, S. Gupta, Z. Luo // The International Journal of Logistics Management. 2021. Vol. 32, no. 2. P. 349–376. DOI: 10.1108/IJLM-11-2019-0311.
29. Applying blockchain technology to improve agri-food traceability: A review / H. Feng, X. Wang, Y. Duan, J. Zhang // Journal of Cleaner Production. 2020. Vol. 260. Art. 121031. DOI: 10.1016/j.jclepro.2020.121031.
30. A self-tuning model for smart manufacturing SMEs / M. Del Giudice, V. Scuotto, A. Papa, S. Y. Tarba // Journal of Product Innovation Management. 2021. Vol. 38, no. 1. P. 68–90. DOI: 10.1111/jpim.12560.
31. Knowledge management and digital twin in supply chain transformation / T. D. Bui, F. M. Tsai, M.-L. Tseng [et al.] // Resources, Conservation and Recycling. 2024. Vol. 202. Art. 107364. DOI: 10.1016/j.resconrec.2023.107364.
32. Nguyen, T. H. Owner-manager resistance to digital adoption in Vietnamese manufacturing SMEs / T. H. Nguyen, N. T. Le, H. T. Pham // Asia Pacific Journal of Management. 2025. Vol. 42, no. 1. P. 211–238. DOI: 10.1007/s10490-023-09918-z.
33. Big data analytics and supply chain performance: The role of organizational ambidexterity / K. Shahzad, J. Takala, T. Ali, I. Sillanpaa // International Journal of Production Economics. 2024. Vol. 261. Art. 108889. DOI: 10.1016/j.ijpe.2023.108889.
34. Li, Z. Navigating Digital Transformation: A Risk-Based Approach for Industry 4.0 Innovation / Z. Li // Journal of the Knowledge Economy. 2025. Vol. 16. P. 9715–9751. DOI: 10.1007/s13132-024-02264-6.
35. Atieh, A. M. Digital supply chain challenges in developing economies / A. M. Atieh, M. Ghaith, M. Alazzam // International Journal of Supply Chain Management. 2023. Vol. 12, no. 1. P. 45–59. DOI: 10.17705/2msqe.00063.
36. Dehkhodaei, M. Regulatory barriers to digital supply chain adoption in emerging markets / M. Dehkhodaei, M. Rahmani, A. Zare // Journal of Enterprise Information Management. 2023. Vol. 36, no. 4. P. 1102–1124. DOI: 10.1108/JEIM-03-2022-0095.
37. Shah, S. A. A. Digital supply chain transformation challenges in developing economies / S. A. A. Shah, A. Doreen, F. Sultan // Journal of Global Information Management. 2024. Vol. 32, no. 1. Art. E245601. DOI: 10.4018/JGIM.335022.
38. New Industry 4.0 advanced manufacturing ecosystem / A. Borovkov, Y. Ryabov, V. Maruseva, K. Kukushkin // International Journal of Production Research. 2021. Vol. 59, no. 21. P. 6521–6539. DOI: 10.1080/00207543.2021.1913166.
39. Dossou, P.-E. Digital transformation of food supply chains: Traceability and sustainability / P.-E. Dossou, M. Nachidi, R. Lbath // Procedia Manufacturing. 2022. Vol. 55. P. 584–591. DOI: 10.1016/j.promfg.2021.02.086.
40. Sawangwong, P. Readiness assessment for implementing digital supply chain management for SMEs / P. Sawangwong, P. Chaopaisarn // Journal of Asia Business Studies. 2021. Vol. 15, no. 4. P. 619–640. DOI: 10.1108/JABS-05-2020-0196.
41. Industry 4.0 and Sustainability Integration in the Supply Chains of Micro, Small, and Medium Enterprises through People, Process, and Technology within the Triple Bottom Line Perspective / E. A. Machado, L. F. Scavarda, R. G. G. Caiado, R. S. Santos // Sustainability. 2024. Vol. 16, no. 3. Art. 1141. DOI: 10.3390/su16031141.
42. Baycik, N. H. Low-code digital solutions for SME supply chain integration / N. H. Baycik, S. Gowda // Supply Chain Management: An International Journal. 2023. Vol. 28, no. 3. P. 412–428. DOI: 10.1108/SCM-05-2022-0207.
43. Gupta, S. Internet access and organizational barriers to digital transformation in SMEs / S. Gupta, S. Jagtap // Technovation. 2024. Vol. 132. Art. 102980. DOI: 10.1016/j.technovation.2024.102980.
44. Fuzzy AHP-TOPSIS framework for sustainable supply chain risk management / M. Nazam, M. Hussain, J. Xu, M. Hashim // Sustainability. 2022. Vol. 14, no. 1. Art. 247. DOI: 10.3390/su14010247.
45. Regulatory uncertainty and digital supply chain transformation in emerging economies / T. Ibn-Mohammed, K. B. Mustapha, J. Godsell [et al.] // Journal of Business Research. 2025. Vol. 172. Art. 114421. DOI: 10.1016/j.jbusres.2023.114421.
46. Alshahrani, S. T. Industry 4.0 in “Major Emerging Markets”: A Systematic Literature Review of Benefits, Use, Challenges, and Mitigation Strategies in Supply Chain Management / S. T. Alshahrani // Sustainability. 2023. Vol. 15, no. 20. Art. 14811. DOI: 10.3390/su152014811.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Диханбекова А.М., Умирзаков С.Ы. Шағын және орта бизнестің жеткізу тізбектерін цифрлық трансформациялаудың кедергілері мен стратегиялары. Central Asian Economic Review. 2026;1(4):112-127. https://doi.org/10.52821/2789-4401-2026-4-112-127
For citation:
Dikhanbekova A., Umirzakov S. Barriers and Strategies for the Digital Transformation of SME Supply Chains. Central Asian Economic Review. 2026;1(4):112-127. https://doi.org/10.52821/2789-4401-2026-4-112-127
JATS XML














