Preview

Central Asian Economic Review

Central Asian Economic Review

Кеңейтілген іздеу

Қазақстан республикасындағы ауылдық аумақтардың дамуындағы аймақтық теңсіздіктерге факторлық талдау жасау

https://doi.org/10.52821/2789-4401-2026-4-81-94

Толық мәтін:

Аңдатпа

Зерттеудің мақсаты факторлық талдау негізінде ҚР ауылдық аумақтарының даму факторларын анықтау және жүйелеу, сондай-ақ өңірлік айырмашылықтар мен диспропорцияларды айқындау болып табылады.

Зерттеу әдістері жұмыста факторлық және салыстырмалы талдауды, корреляциялық бағалауды және аймақтарды топтастыру әдістерін қоса алғанда, экономикалық және статистикалық әдістер қолданылады. Эмпирикалық базаны 2018-2025 жылдардағы Қазақстанның ауылдық өңірлерінің әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштері бойынша ресми статистика құрайды.

Зерттеудің өзіндік ерекшелігі / құндылығы аймақтық саясатты және ауылдық аумақтарды тұрақты дамыту бағдарламаларын қалыптастыру кезінде алынған тұжырымдарды пайдалану мүмкіндігінде жатыр, өйткені зерттеу олардың құрылымдық ерекшеліктері мен ресурстық әлеуетін ескере отырып, ауылдық аумақтарды басқаруға сараланған көзқарастың қажеттілігін көрсетеді.

Зерттеу нәтижелері ауылдық аумақтарды дамытудың траекторияларын қалыптастыратын факторлардың негізгі топтарын (экономикалық, инфрақұрылымдық, демографиялық және институционалдық) анықтауға мүмкіндік берді. Инвестициялық белсенділіктің, өндірістік әлеуеттің және әлеуметтік қамсыздандыру деңгейінің біркелкі отражстігін көрсететін Елеулі өңірлік айырмашылықтар белгіленді.

Авторлар туралы

Ж. Б. Аубакирова
Қазтұтынуодағы Қарағанды университеті
Қазақстан

Қарағанды қ.



А. А. Легостаева
Қазтұтынуодағы Қарағанды университеті
Қазақстан

Қарағанды қ.



Г. Н. Накипова
Қазтұтынуодағы Қарағанды университеті
Қазақстан

Қарағанды қ.



Әдебиет тізімі

1. Díaz González C.A., Mendez Calderón Y.M., Mojica Cruz N.A., Pacheco Sandoval L.E. Typologies of Colombian off-grid localities using PCA and clustering analysis for a better understanding of their situation to meet SDG-7 // Cleaner Energy Systems. 2022. Vol. 3. Article 100023. https://doi.org/10.1016/j.cles.2022.100023.

2. Romero-Castro N., Miramontes-Viña V., López-Cabarcos M.Á., Santos-Rodrigues H. A composite index to identify appropriate locations for rural community renewable energy projects // Applied Sciences. 2025. Vol. 15(22). Article 12072. https://doi.org/10.3390/app152212072

3. Bhattacharyya S., Roy S., Mukherjee A. Sustainable rural development assessment using categorical principal component analysis (CATPCA) // Frontiers in Sustainable Food Systems. 2025. Vol. 9. https://doi.org/10.3389/fsufs.2025.1561399

4. Lei M., Zhang X., Li Y., et al. Sustainable Digital Rural Development: Measurements, Dynamic Evolutions, and Regional Disparities A Case Study of China // Sustainability. 2025. Vol. 17(9). https://doi.org/10.3390/su17094250

5. Sofyan Sjaf, Akmal Malik, Sampean, Abdurrahman Harits, Sayyid Al Bahr Maulana, Lukman Hakim, Ahmad Aulia Arsyad, Rajib Gandi, Zessy Ardinal Barlan, Badar Muhammad, La Elson, Fajar Cakrawinata Analysis of spatial inequality and rural development in the supporting region for nusantara capital city // Indonesia, Wellbeing, Space and Society. 2025. Vol. 9. https://doi.org/10.1016/j.wss.2025.100286.

6. Panakaje N., Bhat S., Fauzi M.A. Measuring socio-economic development of rural households // Cogent Social Sciences. 2025. Vol. 11(1). DOI: https://doi.org/10.1080/23311886.2025.2473766

7. Liu Q., Wang J., Chen Y. Mechanisms of factor flows in enhancing rural development and regional integration // Frontiers in Sustainable Food Systems. 2025. Vol. 9. https://doi.org/10.3389/fsufs.2025.1673254

8. Liu L., Zhang X., Zhao Y. Infrastructure development and rural industrial transformation // Land. 2025. Vol. 14(5). Article 986. https://doi.org/10.3390/land14050986

9. Rotaru A., HEGEDUŞ С., Ioana Delia POP, Sorin VÂTCĂ3, Anamaria VÂTCĂ, Luisa ANDRONIE Assessment of regional development level using principal component analysis // Journal of Central European Agriculture. 2024. Vol. 25(2). P. 588–605. https://doi.org/10.5513/JCEA01/25.2.4176

10. Manta, A.G., Doran, N.M., Bădîrcea, R.M.; Badareu, G., Ghert ,escu, C., Lăpădat, C.V.M. Does the Common Agricultural Policy influence regional disparities and environmental sustainability in European Union countries? // Agriculture. 2024. Vol. 14(12). Article 2242. https://doi.org/10.3390/agriculture14122242

11. Nakipova G., Lemechshenko O. Sustainable development of agro-industrial complex and rural areas: regional and applied aspect // Bulletin of the L.N. Gumilyov Eurasian National University. Series: Economics. 2021. No. 1. pp. 98-107. https://doi.org/10.32523/2079-620X-2021-1-98-107

12. Булхаирова Ж.С., Примбетова С.Ч., Косымбаева Ш.И. Продовольственная безопасность Казахстана на современном этапе развития // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилёва. Серия: Экономика. 2023. №1. С. 82–95. https://doi.org/10.32523/2789-4320-2023-1-82-95

13. Касымова С.Б., Мақыш М.К., Муханова А.Е. Устойчивое развитие сельских территорий Кызылординской области в контексте стратегии государственного развития // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилёва. Серия: Экономика. 2024. №4. С. 41–57. https://doi.org/10.32523/2789-4320-2024-4-41-57

14. Uskelenova A.T., Nikiforova N. Regional development of Kazakhstan: theoretical and practical aspects // Socio-Economic Planning Sciences. 2024. Volume 16. Issue 3. https://doi.org/10.1111/rsp3.12616

15. Abdrashitova А. A Comfortable Living Environment: Rural Settlement Development Policy. Analytical report. Astana: KISI, 2025. https://kisi.kz/en/a-comfortable-living-environment-rural-settlementdevelopment-policy/?utm_source=chatgpt.com

16. Данные Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому развитию и реформам Республики Казахстан за период с 2018-2025гг. [Электронный ресурс]. Режим доступа: https://stat.gov.kz/


Рецензия

Дәйектеу үшін:


Аубакирова Ж.Б., Легостаева А.А., Накипова Г.Н. Қазақстан республикасындағы ауылдық аумақтардың дамуындағы аймақтық теңсіздіктерге факторлық талдау жасау. Central Asian Economic Review. 2026;1(4):81-94. https://doi.org/10.52821/2789-4401-2026-4-81-94

For citation:


Aubakirova J.B., Legostaeva A.A., Nakipova G.N. Factor Analysis of Regional Disparities in the Development of Rural Areas in the Republic of Kazakhstan. Central Asian Economic Review. 2026;1(4):81-94. (In Russ.) https://doi.org/10.52821/2789-4401-2026-4-81-94

Қараулар: 5

JATS XML


ISSN 2789-4398 (Print)
ISSN 2789-4401 (Online)