Мұнай бағасының күйзелісі және энергия тұтынудың Қазақстандағы макроэкономикалық осалдыққа әсері
https://doi.org/10.52821/2789-4401-2026-4-36-48
Аңдатпа
Зерттеу мақсаты – бұл мақалада мұнай бағасының қозғалысы Мен ішкі энергия тұтынудың Қазақстандағы макроэкономикалық осалдыққа қалай әсер ететінін зерттеудің эмпирикалық негізі әзірленген. Зерттеу энергияға тәуелді экономикадағы энергиямен байланысты факторлар мен экономикалық көрсеткіштер арасындағы қысқа мерзімді динамика мен ұзақ мерзімді байланысты бағалау арқылы энергияның өсуі туралы әдебиеттерге үлес қосады.
Әдіснамасы – эмпирикалық талдау 2000-2024 жылдар аралығындағы Қазақстан бойынша жылдық деректерді пайдалана отырып, Авторегрессивті Үлестірілген Кідіріс (ARDL) тәсілін қолданады. Интеграция ретін анықтау үшін Дикки-Фуллер бірлігінің кеңейтілген түбірлік сынақтары ЖҮРГІЗІЛЕДІ, СОДАН кейін ARDL бағалауы жүргізіледі. Модельдің жеткіліктілігі мен беріктігін бағалау үшін коинтеграциялық тестілеуді, диагностикалық және тұрақтылық сынақтарын шектейді.
Зерттеудің бірегейлігі / құндылығы – зерттеу Қазақстанды ОПЕК-ке кірмейтін, ресурстарға тәуелді өтпелі экономика ретінде қарастыра отырып, мұнай бағасының динамикасы мен ішкі энергия тұтынуды макроэкономикалық осалдықпен байланыстыра отырып, энергия өсімінің өзара байланысы туралы әдебиеттерді кеңейтеді. Кәдімгі екі айнымалы энергия-өсу зерттеулерінен айырмашылығы, талдау кеңірек макроэкономикалық контексте энергиямен байланысты айнымалылардың динамикалық өзара әрекеттесуін қарастырады.
Зерттеу нәтижелері – эмпирикалық нәтижелер мұнай бағасы, энергияны тұтыну және экономикалық өсу арасындағы айтарлықтай қысқа мерзімді динамикалық байланыстарды көрсетеді. Экономикалық өсу айтарлықтай тұрақтылықты көрсетеді, ал мұнай бағасының күйзелісі өндіріске кешіктірілген реакциямен әсер етеді, Ал Ішкі энергияны тұтыну бір мезгілде статистикалық маңызды әсер етеді, сонымен бірге реттеудің кешеуілдеуімен бірге жүреді. Алайда, Шекара Сынағы ұзақ мерзімді интеграциялық қатынастардың бар екендігін растамайды, Бұл Қазақстанның макроэкономикалық осалдығы, ең алдымен, тұрақты ұзақ мерзімді тепе-теңдікке емес, сыртқы энергетикалық күйзелістерге қысқа мерзімді түзетулерге байланысты екенін көрсетеді.
Тірек сөздер
Авторлар туралы
М. МұқанҚазақстан
Алматы қ.
Ә. Нұрғалиева
Қазақстан
Алматы қ.
Әдебиет тізімі
1. Mudarissov B.A., Lee Y. The Relationship between Energy Consumption and Economic Growth in Kazakhstan // Geosystem Engineering. 2014. Vol. 17, No. 1. P. 63–68. https://doi.org/10.1080/12269328.2014.895083.
2. Mukhtarov S., Humbatova S., Seyfullayev I., Kalbiyev Y. The Effect of Financial Development on Energy Consumption in the Case of Kazakhstan // Journal of Applied Economics. 2020. Vol. 23, No. 1. P. 75–88. https://doi.org/10.1080/15140326.2019.1709690.
3. Zhai X., Juman J., Makulova A.T., Khamzayeva A.V., Du B. Research on Relationship between Energy Consumption and GDP in Kazakhstan // Economies. 2024. Vol. 12, No. 8. Art. 212. https://doi.org/10.3390/economies12080212.
4. Baimaganbetova M. Impact of World Oil Prices on the Formation of Macroeconomic Policies in Kazakhstan and the European Union: A Comparative Analysis // International Journal of Energy Economics and Policy. 2025. Vol. 15, No. 5. P. 279–290. https://doi.org/10.32479/ijeep.19434.
5. Akhmedov E. The Impact of Oil Price Shocks on Selected Kazakhstan’s Macroeconomic Indicators // Journal of International Studies. 2019. Vol. 12, No. 4. P. 258–271. https://doi.org/10.14254/2071-8330.2019/12-4/17.
6. Nurmakhanova M. Oil and Growth Challenge in Kazakhstan // International Journal of Economics and Business Research. 2020. Vol. 20, No. 1. P. 100–116. https://doi.org/10.1504/IJEBR.2020.108492.
7. Dokas I., Oikonomou G., Panagiotidis M., Spyromitros E. Macroeconomic and Uncertainty Shocks’ Effects on Energy Prices: A Comprehensive Literature Review // Energies. 2023. Vol. 16, No. 3. Art. 1491. https://doi.org/10.3390/en16031491.
8. Baisholanova K.S., Dauzova A.M., Kazan H., Myrzabekkyzy K., Tazhibayeva R.M., Sarsenova A.E., Utebayeva Z.A., Nurgabylov M. Asymmetric Relationship between Oil Prices, Agricultural Production, and Industrial Production in Kazakhstan: Application of the NARDL Method // International Journal of Energy Economics and Policy. 2025. Vol. 15, No. 4. P. 465–471. https://doi.org/10.32479/ijeep.19731.
9. Smirnova E., Szczepańska-Woszczyna K., Yessetova S., Samusenkov V., Rogulin R. Supplying Energy to Vulnerable Segments of the Population: Macro-Financial Risks and Public Welfare // Energies. 2021. Vol. 14, No. 7. Art. 1834. https://doi.org/10.3390/en14071834.
10. Kudabayeva L., Imanova M., Zurbayeva A., Mussaeva G., Abubakirova A. Analysis of the Asymmetric Causal Relationship between Oil Prices, Oil Consumption and Environmental Degradation in Kazakhstan // International Journal of Energy Economics and Policy. 2025. Vol. 15, No. 5. P. 741–746. https://doi.org/10.32479/ijeep.19856.
11. Pesaran M.H., Shin Y., Smith R.J. Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships // Journal of Applied Econometrics. 2001. Vol. 16, No. 3. P. 289–326. https://doi.org/10.1002/jae.616.
12. Guillaumont P. An Economic Vulnerability Index: Its Design and Use for International Development Policy // Oxford Development Studies. 2009. Vol. 37, No. 3. P. 193–228. https://doi.org/10.1080/13600810903089901.
13. United Nations Department of Economic and Social Affairs. LDC Identification Criteria and Indicators: Economic and Environmental Vulnerability Index (EVI) [Electronic resource]. URL: https://policy.desa.un.org/themes/least-developed-countries-category/ldc-identification-criteria-and-indicators (accessed: 09.09.2026).
14. Curtis A., McLellan B. Framework for Assessment of the Economic Vulnerability of Energy-ResourceExporting Countries // Resources. 2023. Vol. 12, No. 2. Art. 27. https://doi.org/10.3390/resources12020027.
15. World Bank. GDP growth (annual %) Kazakhstan. World Development Indicators, indicator NY.GDP.MKTP.KD.ZG [Electronic resource]. URL: https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=KZ (accessed: 09.09.2026).
16. U.S. Energy Information Administration. Europe Brent Spot Price FOB (Dollars per Barrel), annual series [Electronic resource]. URL: https://www.eia.gov/dnav/pet/hist/rbrteA.htm (accessed: 09.09.2026).
17. World Bank. Energy use (kg of oil equivalent per capita) Kazakhstan. World Development Indicators, indicator EG.USE.PCAP.KG.OE; source: IEA Energy Statistics Data Browser [Electronic resource]. URL: https://data.worldbank.org/indicator/EG.USE.PCAP.KG.OE?locations=KZ (accessed: 09.09.2026).
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Мұқан М., Нұрғалиева Ә. Мұнай бағасының күйзелісі және энергия тұтынудың Қазақстандағы макроэкономикалық осалдыққа әсері. Central Asian Economic Review. 2026;1(4):36-48. https://doi.org/10.52821/2789-4401-2026-4-36-48
For citation:
Mukan M., Nurgaliyeva A. Oil Price Shocks and Energy Consumption Effects on Macroeconomic Vulnerability in Kazakhstan. Central Asian Economic Review. 2026;1(4):36-48. https://doi.org/10.52821/2789-4401-2026-4-36-48
JATS XML














