Адами капитал және жалақы деңгейі: аймақтық аспект

Зерттеу мақсаты – Қазақстан аймақтарындағы жалақыны бөлу деңгейіне адами капитал элементтерінің әсер ету дәрежесін анықтау.

Әдіснамасы. Зерттеу Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттігінің Ұлттық статистика бюросының өзекті деректерін жинау және эконометрикалық талдау негізінде жүргізілді. Модельдеу өлшенген ең аз квадраттар әдісін, шекті әсерлерді есептеуді және жалақының жас профилін құру үшін сызықтық емес тәуелділіктерді талдауды қамтиды. Салыстырмалы және құрылымдық талдау әдістері, нәтижелерді визуализациялау үшін графикалық әдіс, сондай-ақ шетелдік және қазақстандық авторлардың зерттеулерін синтездеу қолданылды.

Зерттеудің бірегейлігі / құндылығы. Бұл зерттеу Қазақстанның еңбек нарығында ақшалай тұрғыдан ең жоғары бағаланатын негізгі сипаттамаларды ашады. Онда жұмысшылардың келесі білім деңгейіне жетуі немесе тартымды аймаққа көшуі тұрғысынан аймақтық теңсіздіктің себептеріне көзқарас ұсынылған. Ұсынылған ұсыныстар әртүрлі халық топтары арасындағы жалақыдағы алшақтықты жоюға бағытталған.

Зерттеу нәтижелері – Қазақстанның еңбек нарығы аймақтық деңгейде қатты бөлшектенген, бес жетекші аймаққа және қалған он бес аймаққа бөлінген. Эмпирикалық дәлелдер білім берудің жоғары деңгейлері ішкі еңбек миграциясының пайдасын өтейтінін көрсетті. Нарық ерлер мен әйелдер үшін 45 жаста шыңына жететін, содан кейін жалақының біртіндеп төмендеуімен жүретін төңкерілген U-тәрізді профильді ұстанады. Елде басқару құзыреттерін көтермелеу жағына қарай ауытқушылық байқалады, бұл олардың сараптамалық және тар бағыттылықтан басым болуынан көрінеді.

1. Mincer J. Schooling, experience and earnings. – National Bureau of Economic Research, 1974. – 152 p.

2. Dale S., Krueger A. Estimating the payoff to attending a more selective college: an application ofselection on observables and unobservables // The Quarterly Journal of Economics. – 2002. – № 117 (4). – P. 1491–1527. – DOI: 10.1162/003355302320935089

3. Hoekstra M. The Effect of Attending the Flagship State University on Earnings: A Discontinuity-BasedApproach // The Review of Economics and Statistics. – 2009. – № 91 (4). – P. 717–724. – DOI: 10.1162/rest.91.4.717.

4. Anelli M. The Returns to Elite University Education: a Quasi-Experimental Analysis // Journal of theEuropean Economic Association. – 2020. – № 18 (6). – P. 2824–2868. – DOI: 10.1093/jeea/jvz070.

5. Borgen N. College quality and the positive selection hypothesis: The ‘second filter’ on family backgroundin high-paid jobs // Research in Social Stratification and Mobility. – 2015. – № 39. – P. 32–47. – DOI: 10.1016/j.rssm.2014.11.001.

6. Chevalier A. Does Higher Education Quality Matter in the UK? // Research in labor economics. – 2014. – № 40. – P. 257–292. – DOI: 10.1108/S0147-912120140000040010.

7. Becker G. Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education.– Ch.: University of Chicago Press, 1994 – 412 p.

8. Spence M. Job Market Signaling // The Quarterly Journal of Economics. – 1973. – № 87 (3). – P. 355–374. – DOI: 10.2307/1882010.

9. Gerber T., Cheung. S. Horizontal Stratification in Postsecondary Education: Forms, Explanations, and Implications // Annual Review Sociology. – 2008. – № 34. – P. 299–318. – DOI: 10.1146/annurev.soc.34.040507.134604.

10. Iannelli C., Gamoran A., Paterson L. Fields of study: horizontal or vertical differentiation within highereducation sectors? // Research in Social Stratification and Mobility. – 2018. – № 57. – P. 11–23. – DOI: 10.1016/j.rssm.2018.06.004.

11. Belfield C. et al. The relative labour market returns to different degrees. – London, 2018. URL: https://ifs.org.uk/publications/relative-labour-market-returns-different-degrees.

12. Borgen N., Mastekaasa A. Horizontal Stratification of Higher Education: The Relative Importance ofField of Study, Institution, and Department for Candidates’ Wages // Social Forces. – 2018. – № 97 (2). – P. 531–558. – DOI: 10.1093/sf/soy075.

13. Klein M. Higher education and non-pecuniary returns in Germany: tracing the mechanisms behind fieldof study effects at the start of the career // Irish Educational Studies. – 2011. – № 30 (2). – P. 253–270. – DOI: 10.1080/03323315.2011.569144.

14. Acemoglu D., Restrepo P. The Race between Man and Machine: Implications of Technology for Growth,Factor Shares, and Employment // American Economic Review. – 2018. – № 108 (6). – P. 1488–1542. – DOI: 10.1257/aer.20160696.

15. Spitz-Oener A. Technical Change, Job Tasks, and Rising Educational Demands: Looking outside theWage Structure // Journal of Labor Economics. – 2006. – № 24 (2). – P. 235–270. – DOI: 10.1086/499972.

16. Goldin C., Katz L. The race between education and technology. – Cambridge, Mass.: Belknap Press ofthe Harvard University Press, 2009. – 488 p.

17. Backes-Gellner U., Herz H., Kosfeld M., Oswald Y. Do preferences and biases predict life outcomes?Evidence from education and labor market entry decisions // European Economic Review. – 2021. – № 134 (103709). – DOI: 10.1016/j.euroecorev.2021.103709.

18. Westphal M., Kamhöfer D., Schmitz H. Marginal College Wage Premiums Under Selection IntoEmployment // The Economic Journal. – 2022. – № 132 (646). – P. 2231–2272. – DOI: 10.1093/ej/ueac021.

19. Wen Q. Trends in College-High School Wage Differentials in China: The Role of Cohort-SpecificLabor Supply Shift // Sustainability. – 2022. – № 14 (24). – 16917. – DOI: 10.3390/su142416917.

20. Hakro A., Ghulam Y., Jaffry S. et al. Employment Choices and Wage Differentials: Evidence on LaborForce Data Sets from Pakistan // Indian Journal of Labour Economics. – 2021. – № 64. – P. 199–216. – DOI: 10.1007/s41027-021-00306-0.

21. Xubei L., Takanobu T. Education and Wage Differentials in the Philippines. Policy Research workingpaper. – 2009. № WPS 5120. – DOI: 10.1596/1813-9450-5120.

22. Bahar M., Kamu A., Jantan N., Gabda D. Analysis of wage distribution in Malaysia // Journal ofPhysics: Conference Series, Volume 1489, 5th International Conference on Mathematical Applications in Engineering. – Putrajaya: 2019. – DOI: 10.1088/1742-6596/1489/1/012031.

23. Azad P., Hari K. Wage inequality across regions in India: Exploring the role of education and skills //Journal of Public Affairs. – 2024. – № 24 (2). – e2919. – DOI: 10.1002/pa.2919.

24. Beisembina A., Abuselidze G., Nurmaganbetova B., Kabakova G., Makenova A., Nurgaliyeva A. TheLabour Market in Kazakhstan Under Conditions of Active Transformation of Their Economy // Economies. – 2025. – № 13 (5). – P. 1–27. – DOI: 10.3390/economies13050131.

25. Нурланова Н., Тлеубердинова А. Кластерный анализ региональной дифференциации оплатытруда в Казахстане и возможности её снижения // Статистика, учет и аудит. – 2024. – № 3 (94). – С. 5–16. – DOI: 10.51579/1563-2415.2024.-3.01.

26. Бельгибаева А., Мусина А., Волохова М. Тенденции рынка труда в Акмолинской области Казахстана // Проблемы агрорынка. – 2021. – № 1. – C. 163–171. – DOI: 10.46666/2021-1-2708-9991.20.

27. Мауленбердиева Г., Омарбакиев Л., Әбілқасым А., Байдаулетова Г. Анализ дифференциации доходов домохозяйств сельских территорий туркестанской области с учетом регионального фактора // Вестник университета «Туран». – 2025. – № 2. – С. 456–469. – DOI: 10.46914/1562-2959-2025-1-2-456-469.

28. Yemelina N., Assanova M., Kozlova N. Models for Wages’ Formation in the Republic of Kazakhstan// Economy: strategy and practice. – 2018. – № 4. – P. 101–109. – URL: https://esp.ieconom.kz/jour/article/view/78/76 .

29. Ералина Э., Алшанов Р. Заработная плата в Казахстане: основные тенденции и влияющие факторы // Вестник университета «Туран». – 2023. – № 4. – С. 39–53. – DOI: 10.46914/1562-2959-2023-14-39-53.

30. Кулумбетова Д., Уашов Г., Токарева Е. Особенности казахстанского рынка труда: за рамками официальной статистики // Central Asian Economic Review. – 2025. – № 1. – С. 62–75. – DOI: 10.52821/2789-4401-2025-1-62-75.

31. Мубараков Е., Бордияну И. Гендерный анализ основных показателей рынка труда Республики Казахстан // Central Asian Economic Review. – 2024. – № 3. – С. 59–68. – DOI: 10.52821/2789-4401-2024-3-59-68.

32. Нюсупова Г., Айдарханова Г., Аубакирова Г., Кенеспаева Л. Региональный анализ гендерногонеравенства на казахстанском рынке труда в контексте устойчивого развития // Economy: strategy and practice. – 2024. – № 19 (1). – С. 88–103. – DOI: 10.51176/1997-9967-2024-1-88-103.

33. Распределение заработной платы работников в Республике Казахстан [Электронный ресурс] // Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [web-сайт]. – 2025. – URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/labor-and-income/stat-wags/publications/458509/ (дата обращения: 15.01.2026)

34. Образование в Республике Казахстан. Итоги Национальной переписи населения 2021 года вРеспублике Казахстан. [Электронный ресурс] // Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [web-сайт]. – 2023. – URL: https://stat.gov.kz/ru/national/2021/ (дата обращения: 20.01.2026)

35. Численность населения по однолетним возрастам (по годам). [Электронный ресурс] // Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [web-сайт]. – 2025. – URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/social-statistics/demography/dynamic-tables/ (дата обращения: 20.01.2026)

36. Численность и заработная плата работников в Республике Казахстан. [Электронный ресурс] // Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [web-сайт]. – 2024. – URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/labor-and-income/stat-wags/publications/458509/ (дата обращения: 21.01.2026)

37. Greene W. Econometric Analysis. (8th ed.). – NY: Pearson International, 2019. – 1126 p.

38. Отчёт OECD Skills Outlook 2025: Building the Skills of the 21st Century for All. – Paris: OECDPublishing, 2025. – DOI: 10.1787/26163cd3-en