Атырау облысында мүгедектігі бар адамдарды жұмыспен қамту: Қазіргі жағдайы мен болашағын талдау

Зерттеу мақсаты. Бұл мақаланың мақсаты Атырау облысындағы мүмкіндігі шектеулі жандардың еңбекпен қамтылуының ағымдағы жай-күйін талдау, олардың жұмысқа орналасуына әсер ететін факторларды анықтау және олардың еңбек нарығына интеграциялану деңгейін арттыру үшін ұсынымдар беру болып табылады.

Әдіснамасы. Мақалада халықтың осы тобын жұмысқа орналастыру мәселесін жан-жақты талдау үшін статистикалық талдау, салыстырмалы талдау, сипаттамалық статистика, көрнекілік үшін графикалық әдіс секілді әртүрлі әдіснамалық тәсілдер мен деректер көздері пайдаланылды. Талдау Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мен Қазақстан республикасы Стратегиялық жоспарлау мен реформалар Агенттігі Ұлттық статистика Бюросы сияқты мемлекеттік органдар ұсынған ресми статистика деректеріне негізделген. Бұл деректерге мүгедектердің саны, олардың жұмыспен қамтылу деңгейі және елдегі әртүрлі жұмыспен қамту бағдарламалары бойынша көрсеткіштер туралы ақпарат кірді.

Зерттеудің бірігейлігі/құндылығы. Мақалада мүгедектердің жұмыспен қамтылуына талдау жасалды, олардың жұмыспен қамтылуындағы кедергілер және жұмыспен қамту деңгейін арттырудың мүмкін жолдары қарастырылды. Азаматтардың осы санаты үшін еңбек нарығындағы ағымдағы жағдай зерттелді, жұмысқа орналастырылған мүгедектердің саны, сондай-ақ олардың әртүрлі салалардағы үлесі туралы статистикалық ақпарат келтірілді.

Мүгедектердің жұмысқа орналасуына әсер ететін факторлар қарастырылды. Мүгедектерді жұмыспен қамтуды қолдаудағы мемлекеттік бағдарламалар мен бастамалардың рөліне назар аударылды. 

Зерттеудің нәтижелері. Мақалада қолданыстағы тәжірибелерге салыстырмалы талдау жасалып, оларды Атырау облысының жағдайына бейімдеу мүмкіндіктері қарастырылған. Еңбек нарығындағы инклюзивтілікті арттыру және мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ету бойынша шаралар ұсынылды.

1. Lindsay S. Employment status and work characteristics among adolescents with disabilities // Disabilityand Rehabilitation. – 2011. – Vol.33. – Issue 107. – PP.843-854. – DOI: https://doi.org/10.3109/09638288.2 010.514018

2. Manoharan A., Hutchinson C., Treuren G. J. M., Madera J. M. Disability Employment in the Hospitality Industry: A Systematic Literature Review // Cornell Hospitality Quarterly. – 2024. – Vol.65. – Issue 3. – PP.362-377. ––https://doi.org/10.1177/19389655231214744

3. Fardan A. A., Morris S. The employment of people with special needs within hotels in Dubai //Worldwide Hospitality and Tourism Themes. – 2019 – №11(3). –РР. 327-336. –https://doi.org/10.1108/WHATT-11-2018-0069

4. Демьянова А. В. Занятость лиц с ограниченными возможностями здоровья: роль статуса инвалида. Автореферат. 2019 – URL: https://www.dissercat.com/content/zanyatost-lits-s-ogranichennymivozmozhnostyami-zdorovya-rol-statusa-invalida (дата обращения: 08.08.2025)

5. Тарабан О. В., Седых О. Г. Проблемы реализации занятости инвалидов: мнение экспертов //Экономика труда. – 2022. – №2. – URL: https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-realizatsii-zanyatosti-invalidov-mnenie-ekspertov (дата обращения: 04.09.2025).

6. Сокира Т. С., Мышбаева З. Т. Достойный труд лиц с ограниченными возможностями как факторустойчивого развития страны // Central Asian Economic Review. – 2020. –№1. – C. 55–65.

7. Киреева А. А., Курмашева М. Т. Қазақстандағы әйелдердің қаржылық инклюзия деңгейін бағалау: құрылымдық факторлардың эмпирикалық талдауы// // Экономика: стратегия және практика. – 2025. – №20(2). – С. 104-121. – URL: https://doi.org/10.51176/1997-9967-2025-2-104-121

8. Saluja O. B., Singh P., Kumar H. Barriers and interventions on the way to empower women throughfinancial inclusion: A two decades systematic review (2000-2020) // Humanities and Social Sciences Communications. – 2023. – № 10. – С.148

9. Окутаева С. Т., Смагулова З. К., Муканова А. С. Особенности трудоустройства в Республике Казахстан. // Вестник университета «Туран» –2024 – №2(102). С.79-93 –– URL: https://vestnik.turan-edu.kz/jour/article/download/4037/1700

10. ВОЗ. Информационный бюллетень. Май 2021. [Электронный ресурс]. http://vestnik.mednet.ru/content/view/1278/30/lang,ru/#sdfootnote2sym (дата обращения: 3.01.2026)

11. Более 25 тыс. лицам с инвалидностью оказаны меры содействия занятости. [Электронный ресурс]. https://surl.li/xsiapz (дата обращения: 3.01.2026)

12. Кодекс Республики Казахстан от 20 апреля 2023 года № 224-VII «Социальный кодекс Республики Казахстан» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 19.01.2026 г.) https://www.enpf.kz/upload/iblock/55a/tvgxuh1ukv1tqx59qq2y3o1s3murmhc1.pdf

13. Более 15 тыс. лиц с инвалидностью оказаны меры содействия занятости [Электронный ресурс]. https://www.gov.kz/memleket/entities/enbek/press/news/details/1039537?lang=ru (дата обращения: 3.01.2026)

14. Кулагина Е.В. Занятость лиц с инвалидностью: возможности, приоритеты и результаты активной политики в государствах благосостояния. Часть вторая // снисп. 2025. №1. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/zanyatost-lits-s-invalidnostyu-vozmozhnosti-prioritety-i-rezultaty-aktivnoy-politiki-v-gosudarstvahblagosostoyaniya-chast-vtoraya.

15. Трудоустройство, образование и профессиональная подготовка инвалидов и лиц с ограниченными возможностями. [Электронный ресурс]// https://surl.li/mkyrmu

16. Стереотипы относительно людей с инвалидностью [Электронный ресурс] // https://rosopeka.ru/articles/2907/86294/

17. Меры социальной поддержки семей и лиц с инвалидностью в Атырауской области. - 2025 –URL: https://surl.li/vjgrhf (дата обращения: 20.06.2025).

18. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан – URL: https://stat.gov.kz/ (дата обращения: 09.09.2025).

19. Сокира Т. С., Мышбаева З. Т. Актуальные проблемы занятости лиц с инвалидностью в Республике Казахстан // Central Asian Economic Review. – 2020. –№5. – C. 55-65.

20. Сабирова Р. К., Дингазиева М. Д., Тажиденова А. Р., Ерниязова Ж. Н. Трудоустройство выпускников вузов путем формирования предпринимательских навыков // Вестник Казахского университета экономики, финансов и международной торговли. – 2023. –№3(52). – С.101-109.