Жастар миграциясының Қазақстанның өңірлік дамуына әсері

Зерттеу мақсаты жастардың ішкі көші-қонының Қазақстан өңірлерінің әлеуметтік-экономикалық дамуына ықпал ету деңгейін анықтау, сондай-ақ теңгерімді аумақтық өсуді қамтамасыз ету контекстінде жергілікті жерлерде жастар саясатының тиімділігін арттырудың стратегиялық бағыттарын айқындау.

Әдіснамасы зерттеуде салыстырмалы талдау, сипаттамалық статистика және ресми статистикалық дереккөздерге контент-талдау әдістері қолданылды. Бұл тәсіл жастардың көші-қон мінез-құлқындағы тұрақты заңдылықтарды анықтауға, аумақтық диспропорцияларды белгілеуге және көші-қон ағындарының өңірлік даму параметрлеріне ықпалын бағалауға мүмкіндік берді.

Зерттеудің бірегейлігі/құндылығы жастардың ішкі көші-қон үдерістерін өңірлік экономикалардың трансформациясының негізгі факторы ретінде кешенді бағалаудан көрінеді. Еңбек ресурстарының барған сайын біркелкі емес бөлінуі тіркелді, бұл өңірлер-донорлар мен өңірлер-реципиенттер арасындағы әлеуметтік-экономикалық диспропорциялардың күшеюімен қатар жүреді. Өңірлер-реципиенттер әлеуметтік инфрақұрылымға, оның ішінде білім беру, денсаулық сақтау және тұрғын үймен қамтамасыз ету салаларына түсетін жүктеменің артуына тап болса, өңірлер-донорлар кадрлық және инновациялық әлеуетінен айырылып, бұл олардың тұрақты даму мүмкіндіктерін шектейді.

Зерттеу нәтижелері жастар және көші-қон саясатын аумақтық және инфрақұрылымдық жоспарлау құралдарымен синхрондаудың қажеттілігін көрсетеді. Мұндай үйлесімділік мегаполистердегі инфрақұрылымдық шамадан тыс жүктемелердің алдын алу, көші-қон ағындарын оңтайландыру және ұлттық ауқымда тұрақты кеңістіктік дамуды қалыптастыру үшін аса маңызды.

1. Castles S., de Haas H., Miller M. J. The age of migration: International population movements in the modern world. 6th ed. Guilford Press, 2020. URL: https://www.cms.guilford.com/books/The-Ageof-Migration/Haas-Castles-Miller/9781462542895.

2. Borjas G. J. Immigration economics. Harvard University Press, 2014. URL: https://gborjas.scholars.harvard.edu/_books/immigration-economics.

3. Lulle A., Janta H., Emilsson H. Introduction to the special issue: European youth migration: human capital outcomes, skills and competences // Journal of Ethnic and Migration Studies. 2021. Vol. 47, No. P. 1725–1739. URL: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369183X.2019.1679407.

4. Kalemba J. Global South to Global North youth migration: a decolonial exploration of Black African youth experiences of migrating to and being in Australia // Journal of Youth Studies. 2022. Vol. 25, No. 5. P. 564–579.

5. Rivero Fuentes M. E., Hare T., Miller-Graff L. Between a rock and a hard place: Multisystem resilience and Honduran youth migration intentions // International Migration. 2024. Vol. 62, No. 2. P. 53–65.

6. Garcia M. F., Birman D. Understanding the migration experience of unaccompanied youth: A review of the literature // American Journal of Orthopsychiatry. 2022. Vol. 92, No. 1. P. 79.

7. Chase E., Allsopp J. Youth migration and the politics of wellbeing. Bristol : Bristol University Press, 2021.

8. Tulibaleka P. O., Katunze M. Rural-urban youth migration: The role of social networks and social media in youth migrants’ transition into urban areas as self-employed workers in Uganda // Urban Forum. 2024. Vol. 35, No. 3. P. 329–348.

9. International Migration Outlook 2023. OECD, 2023. URL: https://www.oecd.org/en/publications/international-migration-outlook-2023_b0f40584-en/full-report/component-3.html#execsumm-d1e15318c8517d6b.

10. World Migration Report. International Organization for Migration. URL: https://worldmigrationreport.iom.int/what-we-do/foreword/foreword.

11. Asia–Pacific Migration Data Report 2023. International Organization for Migration, 2023. URL: https://publications.iom.int/books/asia-pacific-migration-data-report-2023.

12. Особенности учебной и трудовой миграции молодежи в приграничных регионах : аналитический доклад. Научно-исследовательский центр «Молодежь», 2024. URL: https://www.eljastary.kz/upload/iblock/1eb/2xdj9zu9pepd8sk0tia6g0834njyl8wh.pdf.

13. Tarakbay A., Pilipenko A., Duisengali A. Student migration trends in Kazakhstan: A dataset by settlement and region (2020–2024) // Data in Brief. 2025. Vol. 63. Art. 112059. ISSN 2352-3409. https://doi.org/10.1016/j.dib.2025.112059.

14. Abdramanova U. E., Nietalina G. K., Orlowska R., Spanov M. U. The economic consequences of youth migration in Kazakhstan: an analysis of the loss of human capital // Bulletin of “Turan” University. 2024. No. 4. P. 186–199. https://doi.org/10.46914/1562-2959-2024-1-4-186-199. (In Kazakh).

15. Sardak S. E. et al. International youth migration: features, tendencies, regulation prospects // Journal of Geology, Geography and Geoecology. 2021. Vol. 30, No. 2. P. 365–378.

16. Агентство по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. Бюро национальной статистики. Молодежь Казахстана : статистический сборник. 2024. 140 с.

17. Урбанизация в Казахстане: как города меняют лицо страны. URL: https://dknews.kz/ru/sport/370965-almaty-obedinil-sportsmenov-so-vsego-mira.

18. Нехватка мест в детсадах, двух- и трехсменные школы, прочие проблемы: как обстоят дела в сфере образования в РК? URL: https://energyprom.kz/articles-ru/industries-ru/nehvatka-mest-v-detsadahdvuh-i-tryohsmennye-shkoly-prochie-problemy-kak-obstoyat-dela-v-sfere-obrazovaniya-v-rk/.

19. Искакова Д. МВД планирует изменить правила прописки в Астане. URL: https://www.inform.kz/ru/mvd-planiruet-izmenit-pravila-propiski-v-astane-d75b0f.

20. Статистика регионов РК. URL: https://stat.gov.kz/ru/region/.

21. Социокультурные аспекты развития сельской молодежи : аналитический доклад. Научно-исследовательский центр «Молодежь», 2023. URL: https://www.eljastary.kz/upload/iblock/175/nghpczufo0x9w3gz5r85dngvbjk02s8w.pdf.