Батыс Қазақстан экономикасының дамуындағы мұнай-газ секторына салынған қытай инвестицияларының рөлі

Зерттеудің алғышарттары: Табиғи ресурстарға, мәдени мұраға, туристік аймақтарға және геосаяси артықшылықтарға бай Батыс Қазақстан Қазақстанның экономикалық дамуында маңызды рөл атқарады. Кәсіпкерлік экономикалық өсу мен дамуды ынталандыратын маңызды факторлардың бірі ретінде қарастырылады.

Зерттеудің мақсаты: Бұл зерттеу Батыс Қазақстанның өңірлік экономикасын дамытудағы, сондай-ақ ұлттық экономикаға оң әсер етудегі мұнай-газ секторындағы қытай инвестициялары бар кәсіпкерліктің рөлін зерттеуге бағытталған.

Әдіснама: Зерттеуде Батыс Қазақстандағы мүмкіндіктерге және инновацияларға бағытталған кәсіпкерлік пен экономикалық өсудің арасындағы байланысты талдау үшін қолданыстағы деректерді пайдаланатын сапалық екінші реттік талдау әдісі қолданылды.

Нәтижелер: Зерттеу мұнай-газ секторындағы қытай кәсіпкерлігінің өңірлік экономикалық өсудің маңызды қозғаушы күші екенін көрсетті. Ұсынылған өсу моделін Қазақстанның басқа бизнес салаларындағы экономикалық даму үлгісі ретінде қолдануға болады.

Зерттеудің түпнұсқалығы/құндылығы: Белгілі бір өңірдегі нақты секторға салынған қытай инвестициялары бар кәсіпкерліктің жергілікті экономиканы қалай дамытатынын түсіндіретін өсу моделі әзірленді. Мақалада біріктірілген экономикалық бағалау моделі экономикалық өсуді зерттеуге қосылған тағы бір үлес болып табылады.

1. Peck, A.E. (2004). Economic development in Kazakhstan: The role of large enterprise and foreign investment. RoutledgeCurzon, 11 New Fetter Lane, London EC4P 4EE.

2. CGCC (China General Chamber of Commerce in Kazakhstan) (2024). 中资企业在哈萨克斯坦发展 报告 (2023-2024), Report on the Development of Chinese Enterprises in Kazakhstan, https://https://www.hskstzgzsh.com/.

3. Kazakh Invest (2025). Invest in Kazakhstan. Retrieved on 14-09-2025, https://invest.gov.kz/en.

4. Kim, J., Castillejos-Petalcorin, C., Park, D., Jinjarak, Y., Quising, P., and Tian, S. (2022). Entrepreneurship and economic growth: A cross-sectional empirical analysis. Asian Development Bank Economics Working Paper No. 672, http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4244524.

5. Rusu, V.D., Roman, A., Tudose, M.B., and Cojocaru, O.M. (2022). An empirical investigation of the link between entrepreneurship performance and economic development: The case of EU countries. Appl. Sci., 12, 6867, https://doi.org/10.3390/app12146867.

6. Stoica, O., Roman, A., and Rusu, V.D. (2020). The nexus between entrepreneurship and economic growth: A comparative analysis on groups of countries. Sustainability, 12, 1186, https://doi.org/10.3390/su12031186.

7. The Astana Times (2025a). Kazakhstan Plans Major Investments for SMEs and Entrepreneurship. Retrieved on 18-09-2025, https://astanatimes.com/2025/03/kazakhstan-plans-major-investments-for-smes-and-entrepreneurship/.

8. Xinhuanet (2025). China, Kazakhstan to boost ties for regional, global peace, development. Retrieved on 14-09-2025, https://english.news.cn/20250617/d3ede66ccb78427482dce244281b8082/c.html.

9. Satke, R. and Galdini, F. (2015). Between east and west: Kazakhstan’s development along China’s new silk road. OSCE Academy. 10. CABAR (Central Asian Bureau for Analytical Reporting) (2025). China To Stay Long in Power Sector of Kazakhstan. Retrieved on 14-09-2025, https://cabar.asia/en/china-to-stay-long-in-power-sector-of-kazakhstan.

10. Ferreira, J.J., Fayolle, A., Fernandes, C., and Raposo, M. (2017). Effects of Schumpeterian and Kirznerian entrepreneurship on economic growth: panel data evidence. Entrepreneurship and Regional Development, 29(1/2), 27–50. Doi: 10.1080/08985626.2016.1255431.

11. Acs, Z.J. (2010). Entrepreneurship and economic development: The valley of backwardness. Annals of Innovation & Entrepreneurship, 1(1), DOI: 10.3402/aie.v1i1.5602.

12. Wennekers, S., Stel, A.V., Carree, M., and Thurik, R. (2010). The relationship between entrepreneurship and economic development: is it U-shaped? Foundations and Trends in Entrepreneurship, 6(3), 167-237, http://dx.doi.org/10.1561/0300000023.

13. Naudé, W. (2011). Entrepreneurship is not a binding constraint on growth and development in the poorest countries. World Development, 39(1), 33–44.

14. Sautet, F. (2013). Local and systemic entrepreneurship: solving the puzzle of entrepreneurship and economic development. Entrepreneurship Theory and Practice, 37(2), 387–402.

15. Bubnovskaia, O.V., Tam, D.T., Gafforova, E.B., and Salamzadeh, A. (2024). Exploring the relationship between entrepreneurship and economic growth in selected countries. World Review of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development, 20(2), https://www.inderscience.com/wremsd.

16. Kahryn H. (2023). Qualitative Secondary Analysis – an introduction. National Centre for Research Methods online learning resource, https://www.ncrm.ac.uk/resources/online/all/?id=20818.

17. O’Neill, D.C. (2014). Risky business: The political economy of Chinese investment in Kazakhstan. Journal of Eurasian Studies, 5, http://dx.doi.org/10.1016/j.euras.2014.05.007

18. Stat (2025). Statistics about Kazakhstan. Retrieved on 14-09-2025. https://stat.gov.kz/en.

19. Eurasian Research Institute (2025). China-Kazakhstan Relations in the Oil and Gas Sector, https://www.eurasian-research.org/publication/china-kazakhstan-relations-in-the-oil-and-gas-sector/.

20. The Astana Times (2025b). Kazakhstan–China Relations: Model for middle-power engagement in fragmented world. Retrieved on 18-09-2025, https://astanatimes.com/2025/06/kazakhstan-china-relations-model-for-middle-power-engagement-infragmented-world/.

21. The New York Times (2025). Why China is so interested in Kazakhstan. Retrieved on 18-09-2025, https://www.nytimes.com/2024/07/18/business/kazakhstan-china-electric- vehicles.html.

22. Sterman, J.D. (2000). Business Dynamics: Systems Thinking and Modeling for a Complex World. McGraw Hill. ISBN 0-07-231135-5.

23. Sarybayev, M. (2024). Assessing China’s current investment projects in Kazakhstan: Opportunities and challenges. МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТ, 2(89), DOI: 10.52123/1994-2370-2024-1172.

24. Soliyev, I.I. and Ganiev, B.B. (2021). Key factors influencing economic development. European Journal of Research Development and Sustainability (EJRDS), 2(3), https://www.scholarzest.com.

25. Prateek, A. (2025). Economic growth explained in depth. Intelligent Economist, https://www.intelligenteconomist.com/economic-growth/.

26. Upreti, P. (2015). Factors affecting economic growth in developing countries. Major Themes in Economics, 17, 37-54, https://scholarworks.uni.edu/mtie/vol17/iss1/5.

27. Carree, M., Stel, A.V., Thurik, R., and Wennekers, S. (2007). The relationship between economic development and business ownership. Entrepreneurship and Regional Development, 19(3), 281–291.

28. Prieger, J.E., Bampoky, C., Blanco, L.R., and Liu, A. (2016). Economic growth and the optimal level of entrepreneurship. World Development, 82, 95–109.

29. Valliere, D. and Peterson R. (2009). Entrepreneurship and economic growth: evidence from emerging and developed countries. Entrepreneurship and Regional Development, 21, 459–480.