Қазақстандағы жасанды интеллекттің дамуы: салалық шолу, 2019-2023

Зерттеу мақсаты. Қазақстандағы жасанды интеллекттің дамуын талдау, оның экономикалық про цестерге әсерін анықтау, сондай-ақ, әртүрлі салаларда жасанды интеллект технологияларын тиімді пайдалану бойынша ұсыныстар әзірлеу.

Әдіснамасы. Зерттеу әдістері ретінде цифрлық экономикада жасанды интеллектті қолданудың теориялық тәсілдерін талдау, деректерді статистикалық зерттеу, әртүрлі салаларда жасанды интеллектті енгізу тәжірибелерін трендтік, салыстырмалы жəне SWOT-талдау қолданылды. Мақаланы жазу барысында ҚР Ұлттық статистика бюросының жəне ҚР Ұлттық банкінің деректері пайдаланыл-ды. Бұл деректер 2019-2023 жылдарды қамтыды. Сонымен қатар, мақалада SPSS, Python бағдар-ламалары қолданылды.

Зерттеудің бірегейлігі / құндылығы. Цифрлық экономиканың дамуындағы жасанды интеллекттің рөлін зерттеу технологиялық инновациялар мен экономикалық процестердің трансформациясы арасындағы маңызды байланысты ашады. Жасанды интеллектті әртүрлі салаларға біріктіру өнімділікті арттырып қана қоймай, сонымен қатар, икемді және тиімді экономикалық жүйені құру болашағын ашатын нарық қатысушылары арасындағы өзара әрекеттесудің жаңа түрлерін жасауға мүмкіндік береді. Үлкен деректерді сараптамалауда және бизнес-процестерді автоматтандыруда жасанды интеллектті қолдану шешім қабылдауды тездетеді және болжамдардың дәлдігін жақсартады. Осылайша, жасанды интеллект цифрлық экономиканың ажырамас бөлігіне айналады, оның болашақ дамуы мен экономикалық өсудің жаңа үлгілерін анықтайды.

Зерттеу нәтижелері. Зерттеу нәтижелері жасанды интеллект бизнес-процестердің тиімділігін арттыруды және ресурстарды оңтайландыруды қамтамасыз ете отырып, цифрлық трансформация процестерін айтарлықтай жеделдететінін көрсетті. Оны экономиканың түрлі салаларында қолдану өзара ісәрекеттердің жаңа үлгілерін жасауға және инновациялық әлеуеттің өсуіне ықпал етеді, бұл өз кезегінде цифрлық экономиканың тұрақты дамуын ынталандырады. ҚР Ұлттық банкінің деректері бойынша 2023 жылы жасанды интеллект жалпы қаржылық функциялар бойынша шығындарды 16% қысқартты, салалық министрліктердің деректері бойынша 2023 жылы ауыл шаруашылығындағы еңбек өнімділігін 12% арттырды, денсаулық сақтауда енгізілген жасанды интеллект-жүйелер саны 9ға жетті, жасанды интеллектті пайдаланатын оқу орындар үлесі 15%-ға артты.

1. Zhang Z. The impact of the artificial intelligence industry on the number and structure of employments in the digital economy environment // Technological Forecasting and Social Change. – 2023. – Vol. 197. – P. 122881. DOI: 10.1016/j.techfore.2023.122881 (in English)

2. Maslak O.I., et al. Artificial intelligence as a key driver of business operations transformation in the conditions of the digital economy // 2021 IEEE International Conference on Modern Electrical and Energy Systems (MEES). – IEEE, 2021. – P. 1–5. DOI: 10.1109/MEES52427.2021.9598744 (in English)

3. Boukherouaa E.B., et al. Powering the digital economy: Opportunities and risks of artificial intelligence in finance. – International Monetary Fund, 2021 (in English)

4. Wang L., Zhao L. Digital economy meets artificial intelligence: forecasting economic conditions based on big data analytics // Mobile Information Systems. – 2022. – Vol. 2022, No. 1. – P. 7014874. DOI: 10.1155/2022/7014874 (in English)

5. Xiong Y. The impact of artificial intelligence and digital economy consumer online shopping behavior on market changes // Discrete Dynamics in Nature and Society. – 2022. – Vol. 2022, No. 1. – P. 9772416. DOI: 10.1155/2022/9772416 (in English)

6. Aliyev A.G., Shahverdiyeva R.O. Some Problems of the Formation of the New Generation Digital Economy based on Artificial Intelligence Technologies // Informatica Economica. – 2024. – Vol. 28, No. 3. – P. 49–64. DOI: 10.24818/issn14531305 (in English)

7. Novikov S.V., Sazonov A.A., Paez C.C.O. Artificial intelligence as a focus of digital economy development: theoretical and practical aspects // Economics Journal. – 2020. – Vol. 2, No. 3. – P. 46–55. DOI: 10.46502/issn.2711-2454 (in English)

8. Yalgʻashov A., et al. Artificial intelligence in the digital economy // Eurasian Journal of Academic Research. – 2022. – Vol. 2, No. 13. – P. 1005–1008. DOI: 10.1063/5.0075387 (in English)

9. Hang H., Chen Z. How to realize the full potentials of artificial intelligence (AI) in digital economy? A literature review // Journal of Digital Economy. – 2022. – Vol. 1, No. 3. – P. 180–191. DOI: 10.1016/j.jdec.2022.11.00 (in English)

10. Силкина О.Ю., Зарипова Р.С. Тенденции в развитии искусственного интеллекта // Информационные технологии в строительных, социальных и экономических системах. – 2020. – № 3. – С. 63–65.

11. Tortoise Media. The Global AI Index 2023: Ranking the leading nations in AI development. – London: Tortoise Media, 2023. – 65 p (in English)

12. Никишова М.И. Перспективы применения технологий искусственного интеллекта в корпоративном управлении в условиях перехода к цифровой экономике // Управленческие науки в современном мире. – 2018. – Т. 1, № 1. – С. 233–237.

13. Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі. «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы [Электронды ресурс]. – 2017. URL: https://digitalkaz.kz/ (қаралған күні: 31.03.2025).

14. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі. Статистикалық басылымдар [Электронды ресурс]. – 2025. URL: https://www.nationalbank.kz/kz (қаралған күні: 31.03.2025).

15. ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі. Ұлттық статистика бюросы. Инновация және ғылым көрсеткіштері [Электронды ресурс]. URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/social-statistics/stat-edu-science-inno/dynamic-tables/ (қаралған күні: 31.03.2025).

16. Faiyazuddin M., et al. The Impact of Artificial Intelligence on Healthcare: A Comprehensive Review of Advancements in Diagnostics, Treatment, and Operational Efficiency // Health Science Reports. – 2025. – Vol. 8, No. 1. – Article e70312. DOI: 10.1002/hsr2.70312. PMID: 39763580; PMCID: PMC11702416 (in English)