Ауыл шаруашылығындағы маркетингтік стратегиялар мен өнімділік байланысы: жүйелі әдеби шолу

Зерттеудің мақсаты. Маркетингтік стратегиялардың ауыл шаруашылығы өнімділігіне тигізетін ық палын жүйелі түрде талдау, қолданыстағы зерттеулердің негізгі әдістері мен аймақтық ерекшеліктерін анықтау, сондай-ақ зерттеу олқылықтарын айқындап, болашақ зерттеу бағыттарына ұсыныстар беру.

Әдіснамасы. Бұл мақалада маркетингтік стратегиялардың ауыл шаруашылығының өнімділігіне тигізетін ықпалы жайлы ғылыми еңбектерге жүйелі әдеби шолу (systematic literature review) жүргізілді. Зерттеу барысында Google Scholar дерекқорындағы 2010–2025 жылдар аралығында жарияланған 22 мақала тақырыптық және мазмұндық талдау арқылы талданды.

Зерттеудің бірегейлігі/ құндылығы. Бұл зерттеу маркетингтік стратегиялардың ауыл шаруашылығының өнімділігіне ықпалын кешенді түрде жүйелі шолу арқылы бағалай отырып, дамушы және дамыған елдердегі зерттеу үрдістерін салыстырады және тұрақтылық, өміршеңдік, нарыққа бағдарлану мен жасыл маркетинг сияқты аз зерттелген бағыттардағы олқылықтарды анықтайды. Сонымен қатар, болашақ зерттеулер үшін жаңа бағыттарды ұсынады.

Зерттеу нәтижелері. Талдау нәтижелері “маркетингтік стратегиялар” және “өнімділік” ұғымдарының жиі қатар қолданылатынын, алайда олардың өзара байланысын нақты қарастырған зерттеулер аз екенін көрсетті. Көптеген еңбектерде деректер сипаттамалық және регрессиялық әдістермен талданған. Дамушы елдерде ауыл шаруашылығы маркетингін зерттеу белсендірек жүргізілсе, дамыған елдерде бұл тақырып аз қамтылған. Сонымен қатар, маркетингтік стратегияларды тұрақтылық, өміршеңдік, транзакциялық, нарыққа бағдарланған және жасыл маркетинг айнымалыларымен байланыстыратын зерттеулерде айқын олқылықтар бар екені анықталды.

1. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Әділетті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қоғам» атты Қазақстан халқына Жолдауы [Электронды ресурс] // Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты [web-сайт]. – 2025. – URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomarttokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-181416 (қаралған күні: 03.09.2025)

2. Rockström, J., Williams, J., Daily, G. et al. Sustainable intensification of agriculture for human prosperity and global sustainability // Ambio. – 2017. – № 46 (1), – P. 4–17. – DOI: 10.1007/s13280-016-0793-6,2-s2.084978173663.

3. Raji, E., Ijomah, T. I., Eyieyien, O. G. Strategic management and market analysis in business and agriculture: A comparative study // International Journal of Management & Entrepreneurship Research. – 2024. – № 6(7). – P. 2125-2138. – DOI: 10.51594/ijmer.v6i7.1261.

4. Njonjo, A., Njeru, W., Kibera, F., Owino, J. Marketing Strategies and Export Performance of Fresh Produce Firms in Kenya // Journal of Marketing and Consumer Behaviour in Emerging Markets. – 2021. – № 2 (13). – P. 37-56. – DOI: 10.7172/2449-6634.jmcbem.2021.2.3.

5. Джангарашева Н.В., Шакенова М.Б., Алиева Ж.Ж. Развитие маркетинга в агропромышленном комплексе // Проблемы агрорынка. – 2019. – № 1. – P. 55-62.

6. Bahorka, M., Kvasova, L., Kravets, O. Formation of a marketing system for the sale of products of an agricultural enterprise // Pryazovskyi Economic Herald. – 2023. – № 2(4). – DOI: 10.32840/25224263/2023-1-3.

7. Lyubenov, L. Marketing strategies and policies of the agricultural sector // Journal of Mountain Agriculture on the Balkans. – 2020. – №23(3).– P. 256–277.

8. Болатбек, Б.Б., Сәтбаева Г.С., Дүйсебаева А. М. Органикалық ауыл шаруашылығын дамытуда жасыл маркетингтің рөлі // Central Asian Economic Review. – 2024. – № 1(154). – P. 55-59. – DOI:10.46666/2025-1.2708-9991.15.

9. Mistry, S., Tibuinda N.T., Gerry B. The influence of marketing mix strategy on sales performance of small-scale milk producers in Mwanza city, Tanzania // Global Scientific and Academic Research Journal of Economics, Business and Management. – 2023. – №2(11) ). – P.131-143. – DOI: 10.58216/kjri.v11i1.95.

10. Raji, E., Ijomah, T. I., Eyieyien, O. G. Strategic management and market analysis in business and agriculture: A comparative study // International Journal of Management & Entrepreneurship Research. – 2024. – № 6(7). – P. 2125-2138. – DOI: 10.51594/ijmer.v6i7.1261.

11. Lubis, N.W. Resource Based View (RBV) in Improving Company Strategic Capacity // Research Horizon. – 2022. – №2. – P. 587-596. – DOI: 10.54518/rh.2.6.2022.587-596.

12. Тагай А.A., Сыздыкова К.Ш., Халмурзаева К.Р. Технология "Big Data" в цифровой трансформации экономики // Qainar Journal of Social Science. – 2023. – № 2(2). – P. 76-94. – DOI:10.58732/29587212-2023-2-77-95.

13. Gupta, U., Sharma, R. A Study of Cloud-Based Solution for Data Analytics // Data Analytics for Internet of Things Infrastructure. – 2023. – № 6(7). – P. 145-161. – DOI:10.1007/978-3-031-33808-3_9.

14. Sgroi, F., Donia, E., Franco, M., Mineo, A. M. Marketing Strategy, Social Responsibility, and Value Chain in the Agri-food System // HortScience. – 2020. – № 55(2). – P. 208-215. – DOI: 10.21273/HORTSCI14692-19.

15. Cheruiyot, D. K. Influence of marketing mix strategies on sales performance of bixa orellana among small scale farmers in Kwale county, Kenya: Doctoral Dissertation/ Cheruiyot, D. K. Kenya, 2021.

16. Koç, A.A. Market Strategies of the Agro-Food Firms: The Turkish Experience // The mediterranean diet for sustainable regional development. – 2012. – №14. – P. 283-303. – DOI:10.3917/scpo.chea.2012.02.0283.

17. Kisa, D., Mwaura, P., Tanui, J. K. The Influence of Marketing Mix Strategies on the Sales Performance of Small Scale Bixa Ollerana Farmers in Kwale County, Kenya // Kabarak Journal of Research & Innovation. – 2021. – № 11(1). – P. 69-84. – DOI: 10.58216/kjri.v11i1.95.

18. Bayjanov, S., Ismaylov, K., Nurimbetov, T., Bekbosinov, Q. K. Use of Marketing Methods in the Development of Strategies for Diversification of Agricultural Production in the Republic of Karakalpakstan // Solid State Technology. – 2021. – № 63(4). – P. 516-522.

19. Al-Oun, S. Case study: marketing strategies and performance of small and medium agro-farm businesses in Badia of Jordan // International Journal of Globalisation and Small Business. – 2012. – № 4(4). – P. 284307. – DOI: 10.1504/IJGSB.2012.049271.

20. Devakumar, G., Barani, G. Marketing strategies for competitive advantage: structural equation modelling approach on agricultural sector industry in South India // International Journal of Business Excellence. – 2016. – № 9(2). – P. 225-239. – DOI: 10.1504/IJBEX.2016.074847.

21. Davidavičienė, V., Fayad, C., Gergess, M. Integrating sustainable development into their marketing strategy: practices of Lebanese agri-food industries // Business: Theory and Practice. – 2024. – №25. – P. 2435. – DOI: 10.3846/btp.2024.19457.

22. Nzowa, S. Factors Affecting Marketing Performance of Grape Fruits in Tanzania: A Case of Hombolo Ward in Dodoma: Doctoral Dissertation/ Nzowa, S.-Tanzania, 2020.

23. Plakias, Z.T, Demko, I, Katchova, A.L. Direct marketing channel choices among US farmers: evidence from the Local Food Marketing Practices Survey // Renewable Agriculture and Food Systems. – 2020. – № 35(5). – P. 475-489. – DOI:10.1017/S1742170519000085.

24. Park, T., Mishra, A. K., Wozniak, S. J. Do farm operators benefit from direct to consumer marketing strategies? // Agricultural Economics. – 2014. – № 45 (2). – P. 213-224. – DOI: 10.1111/agec.1204.

25. Uematsu, H., Mishra, A. K. Use of direct marketing strategies by farmers and their impact on farm business income // Agricultural and Resource Economics Review. – 2011. – №40(1). – P. 1-19. – DOI: 10.1017/S1068280500004482.

26. Ngenoh, G. C. Effects of Marketing Strategies on Product Line Margins Amongthe Cassava Microenterprises in Migori County, Kenya: Doctoral dissertation/ Ngenoh, G. C. Kenya, 2021.

27. Micheels, E. T., Boecker, A. Competitive strategies among Ontario farms marketing direct to consumers // Agricultural and Food Economics. – 2017. – №5. – P. 1-23. – DOI: 10.1186/s40100-017-0079-8.

28. Saparova, G., Khan, G.D., Joshi N.P. Linking farmers to markets: assessing small-scale farmers' preferences for an official phytosanitary regime in the Kyrgyz Republic // Economic Analysis and Policy. – 2024. – №81 (5). – P. 696-708. – DOI:210.1016/j.eap.2023.12.016.

29. Kusumawati, R.D., Oswari, T., Yusnitasari, T., Dutt, H. Analysis of Marketing Mix and Website Performance on E-marketplace of Agricultural Products // ICT Analysis and Applications. – 2022. – №314. – P. 437-444. – DOI:10.1007/978-981-16-5655-2_42.

30. Njonjo M.W, Muthomi J.W, Mwang’ombe A.W. Production practices, postharvest handling, and quality of cowpea seed used by farmers in Makueni and Taita Taveta Counties in Kenya – M.: 2019. – P.12.

31. Loeb, S., Dynarski, S., McFarland, D., Morris, P., Reardon, S., Reber, S., Descriptive analysis in education: A guide for researchers. –M.: 2017. – P. 123.