Қазақстан Республикасының мәдени-креативті секторының экономикалық нәтижелілігіне мәдени саясаттың әсері: құрылымдық теңдеулер моделдеуінің нәтижелері

Зерттеудің мақсаты – заманауи креативті экономика жағдайында креативті белсенділік пен адами капиталдың делдалдық рөлін ескере отырып, мәдени саясаттың Қазақстанның экономикалық дамуына ықпалын бағалау. Бұл мақалада «экономикалық даму» ұғымы мәдени-креативті сектордың экономикалық нәтижелілігі ретінде операционализацияланды (мәдениеттегі ЖҚҚ-ның өсімі, ЖҚҚның ЖІӨ-дегі үлесі және креативті тауарлар экспорты).

Әдіснамасы – 2020–2024 жж. Қазақстанның ресми статистикасы негізінде латентті айнымалыларды қамтитын құрылымдық теңдеулерді модельдеу (SEM); көрсеткіштерді агрегаттау және мәдени саясат, креативті белсенділік, адами капитал мен экономикалық дамудың интегралдық индекстерін қалыптастыру үшін Харрингтонның қалаулылық функцияларын қолдану.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы / құндылығы – жұмыста мәдени саясат басқарылатын экономикалық ресурс ретінде сандық түрде операционализацияланып, оны креативті экономика мен адами капитал көрсеткіштерімен бірыңғай құрылымдық үлгіде біріктіру ұсынылады. Зерттеу мәдени саясатты макроэкономикалық талдауға енгізудің және оны экономикалық стратегияны түзету құралы ретінде пайдаланудың мүмкіндіктерін көрсетеді.

Зерттеу нәтижелері – мәдени саясаттың Қазақстанда креативті белсенділік пен адами капиталмен оң байланыста екені, алайда экономикалық дамуға тікелей әсерінің теріс белгіге ие болып, креативті белсенділік пен адами капитал арқылы жанама әсерлерінің статистикалық тұрғыдан мәнді еместігі анықталды. Бұл қазіргі конфигурацияда мәдени саясаттың өсу факторынан гөрі шығындық фактор ретінде жұмыс істейтінін және оның құралдарын креативті индустрияларды қолдауға, мәдени өнімдердің экспортын кеңейтуге және адами капиталды дамытуға қайта бағдарлау қажеттігін білдіреді.

1. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. – [Электронный ресурс]. – URL: https://stat.gov.kz/.

2. Вторыгин, А. С. О применении метода моделирования структурными уравнениями для оценки причинно-следственных связей между показателями социально-экономического развития регионов / А. С. Вторыгин // Статистика и экономика. – 2025. – Т. 22, № 1. – С. 4-14.

3. Григорьева, Ю. А. К вопросу о взаимосвязи корпоративной культуры и деятельности организации / Ю. А. Григорьева // Лидерство и менеджмент. – 2023. – Т. 10, № 4. – С. 1255-1270. – DOI: 10.18334/lim.10.4.119691.

4. Девятов, Р. С. Национальные стратегии государственной культурной политики в условиях глобализации / Р. С. Девятов // Этносоциум и межнациональная культура. – 2020. – № 10 (148). – C. 9-16.

5. Комитет Казначейства Министерства финансов Республики Казахстан // Официальный сайт. – [Электронный ресурс]. – URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/kazyna?lang=ru/.

6. Кулешова, Ю. О. Влияние корпоративной культуры на эффективность деятельности организации / Ю. О. Кулешова // Мировая наука. – 2023. – № 2(71). – С. 193-204.

7. Куприна, Т. В. Влияние культурных показателей на экономическую деятельность международных компаний / Т. В. Куприна, Г. О. Иванова // Экономика региона. – 2021. Т. 17, Вып. 2. – С. 593-606. –https://doi.org/10.17059/ekon.reg.2021-2-1.

8. Мухачева, А. В. Возможности структурного моделирования качества жизни населения региона и его экономической детерминации / А. В. Мухачева, А. О. Акулов // Вестник Омского университета. Серия «Экономика». – 2021. – Т. 19, № 1. – С. 90-107. – DOI: 10.24147/18123988.2021.19(1).90-107.

9. О Концепции культурной политики Республики Казахстан: Указ Президента Республики Казахстан: закон от 4 ноября 2014 года № 939 (с изм. и доп. от 28 ноября 2015 года № 958). – [Электронный ресурс]. – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/U1400000939.

10. Об утверждении Концепции культурной политики Республики Казахстан на 2023-2029 годы: Постановление Правительства Республики Казахстан от 28 марта 2023 г. № 250. – [Электронный ресурс]. – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300000250.

11. Подкопаев, О. А. Институциональный и культурно-менталитетный подходы к исследованию роли культуры в экономической науке / О. А. Подкопаев // Вестник Академии права и управления. – 2023. – № 4.1(75). – С. 122-128.

12. Соколов, С. В. Роль национальной культуры в политике и экономике (обзор литературы) / С. В. Соколов // Контуры глобальных трансформаций: политика, экономика, право. – 2022. – Т. 15, № 5. – С. 237-249. – DOI: 10.31249/kgt/2022.05.13.

13. Соловьева, И. А. Инвестиции в инфраструктуру сферы культуры как показатель эффективности государственной культурной политики / И. А. Соловьева // Вестник аграрной науки. – 2025. – № 3 9114). – С. 156-166. –DOI:10.24412/2587-666X-2025-3-156-166.

14. Талдау – Информационно-аналитическая Система Бюро Национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. [Электронный ресурс]. – URL: https://taldau.stat.gov.kz/ru/NewIndex/GetIndex/703647?keyword=.

15. Abdelzaher D., Ferndez W. D., Schneper W. D. Legal Rights, National Culture and Social networks: Exploring the Uneven Adoption of United Nations Global Compact // International Business Review. – 2019. Vol. 28, iss. 1. – P. 12–24. – DOI: 10.1016/j.ibusrev.2018.05.001.

16. Hair, J.F., Hult, G.T.M., Ringle, C.M., Sarstedt, M., Danks, N.P., Ray, S. An Introduction to Structural Equation Modeling. In: Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) Using R. Classroom Companion: Business. Springer, Cham. 2021. – DOI: 10.1007/978-3-030-80519-7_1.

17. Jha A., Kim Y., Gutierrez-Wirsching S. Formation of Cross-Border Corporate Strategic Alliances: The Roles of Trust and Cultural, Institutional, and Geographical Distances // Journal of Behavioral and Experimental Finance. 2019. Vol. 21. – P. 22-38. – DOI: 10.1016/j.jbef.2018.10.003.

18. Sarstedt M., Ringle C. M., Hair J. F. Partial Least Squares Structural Equation Modeling // Handbook of Market Research. Cham, – 2022. – С. 587-632.

19. The Influence of Risk Culture on the Performance of International Joint-Venture Securities / Xt. Ma, Zy. Tang, D. Wang, H. Gao // Sustainability. 2020. Vol. 12, iss. 7. – DOI: 10.3390/su12072603.

20. Zhang, H. Structural Equation Modeling. In: Zhang, H. (eds) Models and Methods for Management Science. Management for Professionals. Springer, Singapore. 2022. – DOI: 10.1007/978-981-19-1614-4_10.